Shloka 4
सगरचरिते सागराविनाशः
The Quelling of the Ocean-Destruction Episode in the Sagara Narrative
Devanagari script
ततः प्रशान्तमभवज्जगत्सर्वं चराचरम् / देवास्तपस्विनश्चैव बभूवुर्विगतज्वराः
Transliteration
tataḥ praśāntamabhavajjagatsarvaṃ carācaram / devāstapasvinaścaiva babhūvurvigatajvarāḥ
Translation
Тогда весь мир — движущийся и неподвижный — умиротворился. И боги, и подвижники стали свободны от жара и тревоги.
Word by Word
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), तस्मात्/ततः = 'thereupon/then' (ablatival adverb)
प्रशान्तम्calmed, pacified
प्रशान्तम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra-√śam (धातु) + śānta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (Kridanta), भूतकृदन्त/क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; predicate adjective agreeing with जगत्
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; जगत्-विशेषण
चराचरम्moving and unmoving
चराचरम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootcara + acara (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (copulative): चर (moving) + अचर (non-moving); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; जगत्-विशेषण
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
तपस्विनःascetic, penitent
तपस्विनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottapasvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; देव-विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
बभूवुःbecame
बभूवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
विगतज्वराःfree from fever/affliction
विगतज्वराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvigata + jvara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास: विगत (gone) + ज्वर (fever/affliction); पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; देव-विशेषण