Shloka 40
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
प्रत्युज्जगामार्घहस्तः सहितस्तैर्नपैर्नृपः / अर्ध्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामतिः
Transliteration
pratyujjagāmārghahastaḥ sahitastairnapairnṛpaḥ / ardhyapādyādibhiḥ samyakpūjayitvā mahāmatiḥ
Translation
Царь, вместе с другими правителями, вышел навстречу, держа в руках аргьи. Тот великомудрый почтил его по обряду аргьей, падьей и прочими подношениями.
Word by Word
प्रत्युज्जगामwent forth to meet
प्रत्युज्जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-उद्-गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अर्घहस्तःwith an offering in hand
अर्घहस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअर्घ (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘arghya in hand’/‘hand holding offering’); विशेषण (qualifying नृपः)
सहितःaccompanied
सहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसह (प्रातिपदिक) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘accompanied’; विशेषण (qualifying नृपः)
तैःby/with those
तैः:
Sahakari (सहकारी/सहकरण)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम
नपैःkings
नपैः:
Sahakari (सहकारी/सहकरण)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अर्घ्यपाद्यादिभिःwith arghya, water for feet, and the like
अर्घ्यपाद्यादिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअर्घ्य (प्रातिपदिक) + पाद्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (‘arghya and pādya etc.’)
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
पूजयित्वाhaving honoured
पूजयित्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having worshipped/honoured’
महामतिःthe great-minded one
महामतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (‘great-minded’); विशेषण (qualifying नृपः)