Shloka 36
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो दर्भिणा शप्त आतुरः / अनेन विधृतो भाले भालचन्द्रस्ततः स्मृतः
Transliteration
caturthyāmuditaścandro darbhiṇā śapta āturaḥ / anena vidhṛto bhāle bhālacandrastataḥ smṛtaḥ
Translation
В Чатуртхи взошедшая луна, терзаемая проклятием Дарбхини, была утешена; Он возложил её на свой лоб, потому и поминается как Бхалачандра.
Word by Word
चतुर्थ्याम्on the fourth (lunar day)
चतुर्थ्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुर्थी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तिथिवाचक
उदितःrisen
उदितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद् + इ (धातु) → उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP/intransitive sense: risen), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्रःthe moon
चन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
दर्भिणाby (the) darbha-holder
दर्भिणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदर्भिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (one having darbha)
शप्तःcursed
शप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशप् (धातु) → शप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'cursed'
आतुरःdistressed
आतुरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
अनेनby this/with this
अनेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; demonstrative pronoun
विधृतःheld/placed
विधृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + धृ (धातु) → विधृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'held/placed'
भालेon the forehead
भाले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
भालचन्द्रःBhālacandra (moon on the forehead)
भालचन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभाल + चन्द्र (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुषः—भाले चन्द्रः (moon-on-forehead)
ततःtherefore/then
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्/तदनन्तरम् इत्यर्थक-अव्यय (therefore/then)
स्मृतःis known as
स्मृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'is remembered/called'