Shloka 45
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
तपस्विनो दान्ततमस्य साधोरनागसो दुष्कृतिकारिणो विभुः / एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण
Transliteration
tapasvino dāntatamasya sādhoranāgaso duṣkṛtikāriṇo vibhuḥ / evaṃ yadātrestanayo mahātmā dṛṣṭo na ca dhyānapathe nṛpeṇa
Translation
Подвижник, укротивший чувства, безгрешный святой и Владыка, властный даже над творящими зло,—таков великий сын Атри: царь увидел его, но на пути созерцания не узрел.
Word by Word
तपस्विनःof the ascetic
तपस्विनः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the ascetic
दान्ततमस्यof the most restrained
दान्ततमस्य:
विशेषण-सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootदान्ततम (प्रातिपदिक; दान्त + तम)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the most self-controlled
साधोःof the holy man
साधोः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the saint
अनागसःof the blameless
अनागसः:
विशेषण-सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअनागस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the sinless/innocent
दुष्कृतिकारिणःof the evil-doer
दुष्कृतिकारिणः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदुष्कृति-कारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the doer of evil deeds
विभुःthe Lord/mighty one
विभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — the mighty one
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
यदाwhen
यदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal conjunction/adverb)
अत्रेःof Atri
अत्रेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअत्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of Atri
तनयःson
तनयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — son
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — great-souled (as epithet)
दृष्टःwas seen
दृष्टः:
कर्म (Karma; patient of seeing)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — (was) seen
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
ध्यानपथेin meditation
ध्यानपथे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootध्यान-पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन — in the path/state of meditation
नृपेणby the king
नृपेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by the king