Shloka 8
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा
Transliteration
iti vākyaṃ samākarṇya priyāyāḥ sa mṛgaḥ svayam / varṇayāmāsa caritaṃ mṛgyaścaivātmanastadā
Translation
Услышав слова возлюбленной, тот олень тогда сам начал рассказывать о деяниях — своих и оленихи.
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative particle)
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
कर्म (Object of hearing)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
समाकर्ण्यhaving heard
समाकर्ण्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-आ-कर्ण् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having heard’
प्रियायाःof (his) beloved
प्रियायाः:
षष्ठी-सम्बन्ध (of the beloved)
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; सर्वनाम
मृगःthe deer
मृगः:
कर्ता (Subject apposition)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
कर्तृ-विशेषण (Emphasis on agent)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनिष्ठ-क्रियाविशेषण (adverb: himself)
वर्णयामासdescribed/told
वर्णयामास:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु; √वर्ण् caus.)
Formलिट् लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; causative stem वर्णय-
चरितम्story/deeds
चरितम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootचरित (प्रातिपदिक; √चर् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (verbal noun/ppp used substantively)
मृग्यःthe doe
मृग्यः:
सम्बन्ध/श्रोत्री (Listener/related subject)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle: indeed/only)
आत्मनःof himself
आत्मनः:
षष्ठी-सम्बन्ध (of himself)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb of time: then)