Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 32
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह
Transliteration
prāṇāṃstyaktvā vidhānena svargalokaṃ gamiṣyati / avābhyāṃ tu jalaṃ pītaṃ madhyame puṣkare tviha
Translation
Оставив жизнь по установленному обряду, он отправится в небесный мир. Здесь, в Средней Пушкаре, мы оба испили священной воды.
Word by Word
प्राणान्vital breaths; life
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Masculine, Accusative, Plural
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having abandoned’
विधानेनby the prescribed procedure
विधानेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootविधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Neuter, Instrumental, Singular
स्वर्गलोकम्the heaven-world
स्वर्गलोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य लोकः)
गमिष्यतिwill go
गमिष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada
अवाभ्याम्with the two ‘ava’ (two hands/ladles; dual instrument)
अवाभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया/पञ्चमी/षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; Neuter, Dual; here Instrumental ‘with/by the two’
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चय-भेदक (particle, ‘but/indeed’)
जलम्water
जलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
पीतम्drunk
पीतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with ‘जलम्’
मध्यमेin the middle
मध्यमे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Neuter, Locative, Singular; used adjectivally ‘in the middle’
पुष्करेin the lotus(-lake)
पुष्करे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Locative, Singular
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/contrastive particle)
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)