Shloka 19
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
विमुक्तपाशवन्धासा सर्वतो ऽभिवृता बलैः / हुंहारवं प्रकुर्वाणा सर्वतो ऽह्यपतद्रुषा
Transliteration
vimuktapāśavandhāsā sarvato 'bhivṛtā balaiḥ / huṃhāravaṃ prakurvāṇā sarvato 'hyapatadruṣā
Translation
Освободившись от пут пут, хотя со всех сторон окружённая войсками, она, издавая грозный клич «хум», в ярости ринулась во все стороны.
Word by Word
विमुक्तreleased, freed
विमुक्त:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि+मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; agreeing with वन्धासा
पाशnoose, bond
पाश:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
वन्धासाone bound (by a noose)
वन्धासा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवन्धास (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पाश-वन्धासा = पाशेन वन्धासा (instrumental-tatpurusha sense)
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
अभिवृताsurrounded
अभिवृता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअभि+वृ (धातु) → अभिवृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; passive sense ‘surrounded’
बलैःby forces/troops
बलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
हुंहारवम्a loud ‘huṃ’ roar
हुंहारवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहुंहारव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; हुं-हारवः = हुं इति हारवः (onomatopoetic tatpurusha)
प्रकुर्वाणाmaking, uttering
प्रकुर्वाणा:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+कृ (धातु) → कुर्वाण (शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/परस्मैपदी), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचन; ‘doing/making’
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis/indeed
अपतत्fell/charged
अपतत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
रुषाwith anger
रुषा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन