Shloka 80
Rāma’s Stuti of Śiva (Śarva) and the Theophany of the Three‑Eyed Lord
Devanagari script
नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् / सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः
Transliteration
niyantritāntaḥ karaṇaṃ taṃ ca saṃśāntamānasam / sukanyācāpi tadbhāryāmavandata mahāmanāḥ
Translation
Великодушный поклонился тому муни, обуздавшему внутренние чувства и умиротворившему ум, и также его супруге Суканье.
Word by Word
नियन्त्रित-अन्तःकरणम्one whose inner faculties were restrained
नियन्त्रित-अन्तःकरणम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनियन्त्रित (नि√यम् + क्त, कृदन्त) + अन्तःकरण (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (‘controlled inner-instrument/mind’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तं इति विशेष्यस्य विशेषणम्
तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
संशान्त-मानसम्with a tranquil mind
संशान्त-मानसम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसंशान्त (सम्√शम् + क्त, कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (‘calmed mind’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तं इति विशेष्यस्य विशेषणम्
सुकन्याSukanyā
सुकन्या:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसुकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (also/even)
तत्-भार्याम्his wife
तत्-भार्याम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भार्या (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘his wife’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अवन्दतsaluted, bowed to
अवन्दत:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√वन्द् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
महामनाःthe noble-minded one
महामनाः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहामनस् (प्रातिपदिक: महा + मनस्)
Formसमास: बहुव्रीहि (‘great-minded’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृविशेषणम्