Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 5

Varṣa-devatā Worship in Jambūdvīpa: Hayagrīva/Hayaśīrṣa, Nṛsiṁha, Kāmadeva (Pradyumna), Matsya, Kūrma, and Varāha

Devanagari script

विश्वोद्भ‍वस्थाननिरोधकर्म तेह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृत: । युक्तं न चित्रं त्वयि कार्यकारणेसर्वात्मनि व्यतिरिक्ते च वस्तुत: ॥ ५ ॥

Transliteration

viśvodbhava-sthāna-nirodha-karma te hy akartur aṅgīkṛtam apy apāvṛtaḥ yuktaṁ na citraṁ tvayi kārya-kāraṇe sarvātmani vyatirikte ca vastutaḥ

Translation

О Господь, хотя Ты полностью непричастен к творению, поддержанию и разрушению этого мира и не затрагиваешься этими действиями напрямую, всё это приписывают Тебе. В этом нет удивительного, ибо Ты — причина всех причин. Ты — Душа всего, и всё же в действительности отличен от всего; по Твоей непостижимой шакти всё совершается.

Synonyms

• विश्व-उद्भव-स्थान-निरोध-कर्म: the act of the universe’s creation, maintenance, and dissolution
• विश्व-उद्भव-स्थान-निरोध-कर्म: Karma (कर्म) / Vishaya (विषय)
• Type: Noun
• Root: viśva (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक) + nirodha (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (उद्भव-स्थान-निरोध-रूपं कर्म)

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: tvad (युष्मद् सर्वनाम)
• Form: षष्ठी (genitive), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अकर्तुः: of (you) the non-agent
• अकर्तुः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: akartṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of the non-doer’

• अङ्गीकृतम्: accepted/undertaken
• अङ्गीकृतम्: Karma (कर्म) (अर्थतः ‘कर्म’ इत्यस्य विशेषण)
• Type: Verb
• Root: aṅgī-√kṛ (कृ धातु) → aṅgīkṛta (क्त-कृदन्त)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘accepted/assumed’

• अपि: even/although
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: निपात (particle: even/also)

• अपावृतः: (you are) not concealed/are manifest
• अपावृतः: Karta (कर्ता) (अध्याहृतः ‘त्वम्’)
• Type: Verb
• Root: apa-√vṛ (वृ धातु) → apāvṛta (क्त-कृदन्त)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘uncovered/unveiled’ (or ‘not concealed’)

• युक्तम्: proper/consistent
• युक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: yuj (युज् धातु) → yukta (क्त-कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे ‘proper/consistent’

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• चित्रम्: a wonder
• चित्रम्: Karma (कर्म) / Vishaya (विषय)
• Type: Noun
• Root: citra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘wonder’

• त्वयि: in you
• त्वयि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: tvad (युष्मद् सर्वनाम)
• Form: सप्तमी (7th/locative), एकवचन

• कार्य-कारणे: (as) effect and cause
• कार्य-कारणे: Adhikarana (अधिकरण) (त्वयि इत्यस्य विशेषण)
• Type: Noun
• Root: kārya (प्रातिपदिक) + kāraṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (कार्यं च कारणं च)

• सर्वात्मनि: in the Self of all
• सर्वात्मनि: Adhikarana (अधिकरण) (त्वयि इत्यस्य विशेषण)
• Type: Noun
• Root: sarva + ātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषाम् आत्मा)

• व्यतिरिक्ते: distinct/separate
• व्यतिरिक्ते: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vi-ati-√ric (रिच्/रिच् धातु) → vyatirikta (क्त-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (त्वयि)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• वस्तुतः: in reality
• वस्तुतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vastutas (अव्यय; vastutā-आधार)
• Form: अव्यय (adverb): ‘in reality/in truth’

Characters & Entities

• Vāmana
• Viṣṇu

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about God being the doer and non-doer?

This verse states that although creation, maintenance, and destruction are attributed to the Lord, He is intrinsically akartā (the non-doer)—unchanged and unobscured—because He is the Supreme Self beyond material transformation.

Why do the residents of Jambūdvīpa praise Lord Vāmana as both separate from and present within everything?

They glorify Him as sarvātmā (the Self of all) and also vyatirikta (transcendent), expressing the Bhagavatam’s teaching that the Lord pervades all as the inner ruler yet remains distinct from the material world.

Practical application of this teaching in modern life?

See responsibilities as offerings while remembering the soul’s deeper identity beyond changing roles—cultivating steadiness, humility, and devotion to the Supreme who governs all outcomes.