Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
hṛdy aṅga dharmaṁ stanayor murārer ṛtaṁ ca satyaṁ ca manasy athendum śriyaṁ ca vakṣasy aravinda-hastāṁ kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephān
О царь, Бали Махараджа увидел в вирāт-теле Господа Мурари: в сердце — Дхарму; на груди — ṛta и истину; в уме — луну; на персях — Шри Лакшми с лотосом в руке; на шее — все Веды и священные звуки; на руках — полубогов во главе с Индрой; в обоих ушах — стороны света; на голове — высшие миры; в волосах — облака; в ноздрях — ветер; в глазах — солнце; а во рту — огонь. Из Его речи исходили ведические мантры; на вкусе Его языка пребывал Варуна; на бровях — предписания; на веках — день и ночь; на лбу — гнев; на губах — алчность. В Его прикосновении было вожделение; в Его семени — все воды; на спине — безбожие; в Его шагах — огонь жертвоприношения (ягьи). В Его тени была смерть; в Его улыбке — майя; в волосках тела — лекарственные травы. В Его жилах — реки; на ногтях — камни; в Его разуме — Брахма, полубоги и риши; и по всему телу и чувствам — все существа, движущиеся и неподвижные. Так Бали увидел весь мир в гигантском облике Господа.
This verse states that the universal form contains all aspects of existence—rivers, mountains, Brahmā, demigods, sages, and all moving and nonmoving beings—situated within the Lord’s life-airs and limbs.
Śukadeva Gosvāmī speaks this narration to King Parīkṣit, describing the vision of the universal form and what was perceived within it.
By practicing reverence and responsibility—seeing life as sacred and interconnected—one cultivates humility, reduces envy, and strengthens devotion through remembering the Lord as the shelter of all.