Mantra 1

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

प्रतिसरो मणिः। अयं प्रतिसरो मणिर्वीरो वीराय बध्यते । वीर्यऽवान्त्सपत्नहा शूरवीरः परिपाणः सुमङ्गलः

IAST Transliteration

pratisaráḥ maṇíḥ | ayáṁ pratisaró maṇír vīró vīrā́ya badhyate | vīryàvān sapatnahā́ śū́ravīraḥ paripā́ṇaḥ sumáṅgalaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

A counter-charm is the amulet. This counter-charm amulet, heroic, is bound upon the hero: full of manly might, a slayer of rivals, a bold champion, guarding on every side, most auspicious.

Translation

Амулет — это противочары (pratisara), maṇi. Вот этот pratisara‑maṇi, геройский, привязывают к герою: исполненный мужской силы, губитель соперников (sapatna-hā), дерзновенный воин; охраняющий со всех сторон, весьма благой и счастливый.

Word by Word

• प्रतिसरः: a protective amulet/charm
• प्रतिसरः: कर्तृ (वाक्ये विषय/उद्देश्यः) अथवा विशेष्यः
• Type: Noun
• Root: प्रतिसर (प्रातिपदिक) < प्रति-√सृ (सरति) ‘to go/flow towards; to ward off’ (lexicalized as ‘amulet/charm’)

• मणिः: a jewel; amulet-stone
• मणिः: कर्तृ/विशेष्यः (प्रतिसरः इति समानाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)

• अयम्: this
• अयम्: कर्तृ/निर्देशकः (देइक्सिस)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रतिसरः: protective amulet
• प्रतिसरः: कर्तृ/विशेष्यः
• Type: Noun
• Root: प्रतिसर (प्रातिपदिक)

• मणिः: amulet-stone
• मणिः: कर्तृ/विशेष्यः (प्रतिसरः इति समानाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)

• वीरः: heroic; a hero
• वीरः: कर्तृ/विशेषणम् (मणिः/प्रतिसरः इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• वीराय: for a hero; to the brave man
• वीराय: सम्प्रदानम्
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• बध्यते: is bound/fastened (on)
• बध्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √बन्ध् (बध्नाति) ‘to bind, fasten’

• वीर्यवान्: possessing vigor/heroic power
• वीर्यवान्: कर्तृ/विशेषणम् (मणिः/प्रतिसरः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक; ‘possessing वीर्य’)

• सपत्नहा: slayer of rivals/enemies
• सपत्नहा: कर्तृ/विशेषणम्
• Type: Adjective/Noun
• Root: सपत्न-हन् (प्रातिपदिक; ‘slayer of rivals’)

• शूरवीरः: a valiant hero; very brave
• शूरवीरः: कर्तृ/विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: शूरवीर (समास-प्रातिपदिक; शूर + वीर)

• परिपाणः: protector; all-guarding
• परिपाणः: कर्तृ/विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: परि-पाण (प्रातिपदिक; lit. ‘having protection/guard all around’; used of a protecting amulet/guardian)

• सुमङ्गलः: very auspicious
• सुमङ्गलः: कर्तृ/विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सुमङ्गल (प्रातिपदिक; सु + मङ्गल)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (maṇi hymn; not specified in input)

Devata: Maṇi/Pratisara (the amulet personified); protective power

Chandas: Anuṣṭubh (typical for concise amulet formulas)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From declaration of counter-charm → empowerment → settled auspicious protection.","listener_experience":"Confidence, steadiness, ‘armored’ calm.","intensity":6}