Mantra 11

Sukta 91

Sanskrit (Devanagari)

सत्यमाशिषं कृणुता वयोधै कीरिं चिद्ध्यवथ स्वेभिरेवैः । पश्चा मृधो अप भवन्तु विश्वास्तद् रोदसी शृणुतं विश्वमिन्वे

IAST Transliteration

satyám āśíṣaṃ kṛṇutā vayodhái kī́riṃ cid hy ávatha svébhir évaiḥ | paścā́ mṛ́dho ápa bhavantu víśvā́s tád ródasī śṛṇutaṃ viśvá-minve

English Translation (Griffith/Whitney)

Make true the blessing, O giver of vigor; for even the hymn thou aidest with thine own efficacious powers. Let all assaults be turned away behind us: that, O Heaven and Earth, hear ye—O all-impelling one.

Translation

Сделай истинным благословение, о дарующий силу; ведь даже гимн ты поддерживаешь своими действенными силами. Пусть все нападения отступят позади нас; это, о Небо и Земля, услышьте — о всепобуждающий.

Word by Word

• सत्यम्: true, genuine
• सत्यम्: कर्म (आशिषम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) < सत् (√अस् ‘to be’) + -य

• आशिषम्: a blessing
• आशिषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आशिष् (प्रातिपदिक) < आ-√शास्/शिष् (to bless/command) (स्त्री.)

• कृणुत: make, perform
• कृणुत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• वयोधै: O life-sustainer (O sustainer of vitality)
• वयोधै: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative) / Epithet
• Root: वयोधा (प्रातिपदिक) = वयस् + धा (धारयिता) ‘life-sustaining/age-sustaining’

• कीरिम्: praise-song, hymn
• कीरिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कीरि (प्रातिपदिक) ‘praise, hymn, song’

• चित्: even, indeed
• चित्: (निपात; बलार्थ/अपि-अर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात) अव्यय

• हि: for, indeed
• हि: (निपात; हेत्वर्थ/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात) अव्यय

• अवथ: you protect
• अवथ: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अव् (रक्षणे/पालने)

• स्वेभिः: with your own
• स्वेभिः: करण
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एवैः: with (your) impulses/means (powers)
• एवैः: करण
• Type: Noun
• Root: एव (प्रातिपदिक) ‘impulse/drive; course; means’ (वेद.)

• पश्चात्: afterwards, thereafter
• पश्चात्: अधिकारण (काल/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)

• मृधः: hostilities, harms
• मृधः: कर्तृ (भवन्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: मृध् (प्रातिपदिक) ‘hostility, injury; hostile powers’

• अप: away, off
• अप: (क्रियाविशेषण; अपगम-अर्थ)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• भवन्तु: let them be / may they become
• भवन्तु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (सत्तायाम्)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रोदसी: Heaven and Earth (the two worlds)
• रोदसी: कर्तृ (शृणुतम् इत्यस्य)
• Type: Noun (dual)
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक) ‘heaven-and-earth’ (द्यावापृथिव्यौ)

• शृणुतम्: hear (you two)!
• शृणुतम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (श्रवणे)

• विश्वम्: everything, the whole
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (substantive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• इन्वे: I set in motion / I impel (i.e., I invoke/press forward)
• इन्वे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इन्/इन्व् (प्रेरणे/गत्यर्थे; वेद. ‘to set in motion, to impel’)

Attribution

Rishi: Bṛhaspati (RV-derived attribution)

Devata: Bṛhaspati (with Rodasī as witnessing powers)

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From urgent petition for truth-effective blessing to calm assurance as assaults are placed behind.","listener_experience":"Grounded safety; a sense of being backed by cosmic order; quiet courage.","intensity":5}