Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 11

अयमुच्चैः सिञ्चति इति कात्यायनः प्रवव्राज क्रौञ्चोऽपसव्यमिति कणिङ्को भारद्वाजः तृणमिति दीर्घश्चारायणः शीता शाटी इति घोटमुखः हस्ती प्रत्यौक्षीत् इति किञ्जल्कः रथाश्वं प्राशंसीत् इति पिशुनः प्रतिरवणे शुनः पिशुनपुत्रः ॥ कZ_०५.५.११ ॥

ayamuccaiḥ siñcati iti kātyāyanaḥ pravavrāja krauñco'pasavyam iti kaṇiṅko bhāradvājaḥ tṛṇam iti dīrghaś cārāyaṇaḥ śītā śāṭī iti ghoṭamukhaḥ hastī pratyaukṣīt iti kiñjalkaḥ rathāśvaṃ prāśaṃsīt iti piśunaḥ pratiravaṇe śunaḥ piśunaputraḥ

Катьяяна оставил (службу), сказав: «Он окропляет сверху». Краунча оставил, сказав: «Это дурная примета/по левую сторону». Канинка Бхарадваджа оставил, сказав: «(Это) всего лишь трава». Диргха Чараяна оставил, сказав: «Холод — тонкая ткань». Гхотамукха оставил, сказав: «Слона окропили в обратную сторону (как знамение)». Кинджалка оставил, сказав: «Хвалят колесничного коня». Пишуна — Шуна, сын Пишуны, — оставил при встречном крике/враждебном гаме.

अयम्this (man/one)
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
उच्चैःaloud; loudly; on high
उच्चैः:
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
सिञ्चतिsprinkles; pours
सिञ्चति:
TypeVerb
Rootसिच्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
इतिthus; ‘…’ (quotative)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
कात्यायनःKātyāyana (name)
कात्यायनः:
TypeNoun (proper)
Rootकात्यायन
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
प्रवव्राजwent forth; departed; became a wanderer
प्रवव्राज:
TypeVerb
Rootप्र+व्रज्
Formलिट् (परोक्सभूत/परफेक्ट); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
क्रौञ्चःKrauñca (name)
क्रौञ्चः:
TypeNoun (proper)
Rootक्रौञ्च
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
अपसव्यम्to the left; counterclockwise; with the left side (inauspicious direction)
अपसव्यम्:
TypeAdjective (used substantively/indeclinably)
Rootअपसव्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; (क्रियाविशेषणवत्)
इतिthus; ‘…’
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
कणिङ्कःKaṇiṅka (name)
कणिङ्कः:
TypeNoun (proper)
Rootकणिङ्क
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
भारद्वाजःBhāradvāja (name)
भारद्वाजः:
TypeNoun (proper)
Rootभारद्वाज
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
तृणम्grass; straw
तृणम्:
TypeNoun
Rootतृण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
इतिthus; ‘…’
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
दीर्घःDīrgha (name)
दीर्घः:
TypeNoun (proper)
Rootदीर्घ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
चारायणःCārāyaṇa (name)
चारायणः:
TypeNoun (proper)
Rootचारायण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
शीताcold; cool (fem.)
शीता:
TypeAdjective/Noun
Rootशीत
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
शाटीa shawl/cloth; wrap
शाटी:
TypeNoun
Rootशाटी
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
इतिthus; ‘…’
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
घोटमुखःGhoṭamukha (name; ‘horse-faced’)
घोटमुखः:
TypeNoun (proper)
Rootघोटमुख
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
हस्तीelephant
हस्ती:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
प्रत्यौक्षीत्sprinkled in return; sprinkled towards (as a response)
प्रत्यौक्षीत्:
TypeVerb
Rootप्रति+उक्ष्
Formलुङ् (आगमयुक्त-अorist); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
इतिthus; ‘…’
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
किञ्जल्कःKiñjalka (name)
किञ्जल्कः:
TypeNoun
Rootकिञ्जल्क
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
रथाश्वम्chariot and horse(s) (collectively)
रथाश्वम्:
TypeNoun
Rootरथ+अश्व
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (समाहारद्वन्द्व/collective)
प्राशंसीत्praised; commended
प्राशंसीत्:
TypeVerb
Rootप्र+शंस्
Formलुङ्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
इतिthus; ‘…’
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक
पिशुनःPiśuna (name); also ‘informer/spy’
पिशुनः:
TypeNoun
Rootपिशुन
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
प्रतिरवणेin/at the counter-cry; in the echoing/answering shout
प्रतिरवणे:
TypeNoun
Rootप्रतिरवण
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन
शुनःof a dog
शुनः:
TypeNoun
Rootश्वन्
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन
पिशुनपुत्रःson of Piśuna; Piśuna’s son
पिशुनपुत्रः:
TypeNoun
Rootपिशुन+पुत्र
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
K
Kātyāyana
K
Krauñca
K
Kaṇiṅka Bhāradvāja
D
Dīrgha Cārāyaṇa
G
Ghoṭamukha
K
Kiñjalka
P
Piśuna
Ś
Śuna (Piśunaputra)

FAQs

To cite remembered precedents: earlier advisers withdrew from service when court conditions (omens, hostile signals, factional noise) indicated danger or loss of influence.

Not superstition for its own sake, but reading “signals” of court climate—when the ruler’s environment becomes unsafe or irrational, a minister must reassess duty versus survival and capacity to correct policy.