Sutra 2
Devanagari script
मध्यमस्योत्तरे नवभागे राजवास्तुकं धनुःशतायाममर्धविस्तारम् पश्चिमार्धे तस्यान्तःपुरम् ॥ कZ_१०.१.०२ ॥
Transliteration
madhyamasyottare navabhāge rājavāstukaṃ dhanuḥśatāyāmam ardhavistāram paścimārdhe tasyāntaḥpuram
Translation
В северной части центрального сектора, в девятом делении, следует разместить царский квартал (rājavāstuka) длиной в сто дхану (dhanus) и шириной в половину этого; в его западной половине находится внутренний дворец (antaḥpura).
Word by Word
मध्यमस्यof the middle (section)
मध्यमस्य:
TypeNoun/Adjective
Rootमध्यम
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं); विशेषण-प्रयोगः
उत्तरेin the northern (part)
उत्तरे:
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तर
Formसप्तमी-एकवचनम् (नपुं); अधिकरणे
नवभागेin the nine-part division / in the ninth-part allotment
नवभागे:
TypeNoun
Rootनवभाग
Formसप्तमी-एकवचनम् (पुं); अधिकरणे
राजवास्तुकम्the royal building-site / royal precinct
राजवास्तुकम्:
TypeNoun
Rootराजवास्तुक
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं); विधेय/निर्देशार्थम्
धनुःशतa hundred dhanus (as a measure)
धनुःशत:
TypeNoun (measure)
Rootधनुस् + शत
Formसमास-पूर्वपद; परपदेन सह माप-सम्बन्धे
आयामम्length (extent)
आयामम्:
TypeNoun
Rootआयाम
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं); परिमाण-निर्देशे
अर्धविस्तारम्half-breadth (half the width)
अर्धविस्तारम्:
TypeNoun
Rootअर्ध + विस्तार
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं); परिमाण-निर्देशे
पश्चिमार्धेin the western half
पश्चिमार्धे:
TypeNoun
Rootपश्चिम + अर्ध
Formसप्तमी-एकवचनम् (पुं); अधिकरणे
तस्यof that (i.e., of it)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं); सम्बन्धे
अन्तःपुरम्the inner palace / women’s quarters
अन्तःपुरम्:
TypeNoun
Rootअन्तःपुर
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं); स्थान-निर्देशः
Entities Mentioned
R
rājavāstukaA
antaḥpuraFAQs
To enforce uniform security geometry (controlled approaches, predictable perimeters) and to integrate the palace into the broader defensive grid.