Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 12
Devanagari script
तत्रस्थाः प्रकृत्यौत्पत्तिकौ व्ययौ गूढा विद्युः आगन्तूंश्च ॥ कZ_०२.२५.१२ ॥
Transliteration
tatrasthāḥ prakṛtyautpattikau vyayau gūḍhā vidyuḥ āgantūṃś ca
Translation
Там размещённые тайные агенты должны выяснять естественные источники дохода посетителей и их расходы, а также (отмечать) прибывающих гостей.
Word by Word
तत्रthere; in that place/context
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
स्थाःsituated; stationed (those that are present there)
स्थाः:
TypeNoun (participle used adjectivally)
Rootस्था
Formकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘स्थित’ अर्थे; विशेषणम् (प्रकृत्यौत्पत्तिकौ इत्यस्य)
प्रकृत्याby nature; naturally
प्रकृत्या:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण/हेतु-भाव (by nature; naturally)
औत्पत्तिकौinnate; inherent; arising naturally
औत्पत्तिकौ:
TypeAdjective
Rootऔत्पत्तिक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा द्विवचन; ‘व्ययौ’ इत्यस्य विशेषणम्
व्ययौthe two expenditures; outlays
व्ययौ:
TypeNoun
Rootव्यय
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा द्विवचन; कर्तृ/विषय (the two expenditures)
गूढाःhidden; secret; covert
गूढाः:
TypeAdjective (past participle)
Rootगूढ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘विद्युः’ इत्यस्य कर्तृविशेषणम्
विद्युःshould know; should ascertain
विद्युः:
TypeVerb
Rootविद्
Formलोट् (आज्ञार्थे) परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन; धातु: विद् (ज्ञाने)
आगन्तून्those who come; arrivals; visitors
आगन्तून्:
TypeNoun
Rootआगन्तृ
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन; कर्म (incoming persons/arrivals)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
Entities Mentioned
G
gūḍha (covert agents)Ā
āgantū (visitors)P
patrons (implied)FAQs
Taverns reveal spending behavior; mismatches between known livelihood and expenditure help identify theft, corruption, or clandestine income streams.