Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 23
Devanagari script
तासामर्धधरणावरं पलम् द्विपलावरमुत्तरलोहं षडङ्गुलावराश्चायामाः ॥ कZ_०२.१९.२३ ॥
Transliteration
tāsāmardhadharaṇāvaraṃ palam dvipalāvaramuttaralohaṃ ṣaḍaṅgulāvarāścāyāmāḥ
Translation
Для этих сосудов мера пала может допускать недостачу в половину дхараники (dhāraṇika); мера утаралоха (uttaraloha — определённый высший металл) может допускать недостачу в две палы; а их длина может допускать недостачу в шесть ангул (aṅgula).
Word by Word
तासाम्of those (items)
तासाम्:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formषष्ठी-बहुवचनम् (स्त्रीलिङ्गे)
अर्ध-धरणा-वरम्exceeding by half a dharaṇā
अर्ध-धरणा-वरम्:
TypeAdjective (measure-specification)
Rootअर्ध (अव्यय/पूर्वपद) + धरणा (धृ) + वर (वृ/वृञ् ‘to choose’, here as suffixal ‘-vara’ = ‘exceeding by’)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; ‘वरम्’ = ‘अधिकम्/अतिरिक्तम्’ (exceeding by)
पलम्a pala (unit of weight)
पलम्:
TypeNoun (measure)
Rootपल (मान-शब्द)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्
द्वि-पल-वरम्exceeding by two palas
द्वि-पल-वरम्:
TypeAdjective (measure-specification)
Rootद्वि (संख्या) + पल (मान) + वर (measure ‘exceeding by’)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; ‘वरम्’ = ‘अधिकम्’
उत्तर-लोहम्superior metal
उत्तर-लोहम्:
TypeNoun (technical material term)
Rootउत्तर (विशेषण) + लोह (धातु/धातु-शब्द)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्
षड्-अङ्गुल-वराःexceeding by six aṅgulas (finger-breadths)
षड्-अङ्गुल-वराः:
TypeAdjective (measure-specification)
Rootषड् (संख्या) + अङ्गुल (मान) + वर (excess)
Formपुंलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (contextually agreeing with ‘आयामाः’); ‘वराः’ = ‘अधिकाः’
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
आयामाःlengths / longitudinal measures
आयामाः:
TypeNoun
Rootआयाम (आ + यम्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्
Entities Mentioned
D
dhāraṇikaP
palaU
uttaralohaA
aṅgulaFAQs
It converts enforcement from ad hoc judgment to rule-based inspection, enabling consistent penalties and reducing corruption or arbitrary harassment.