
Malayārjuna-tīrtha-prāśaṃsā tathā Mathurā-Yamunā-māhātmya
Ritual-Manual; Sacred Geography (Tīrtha-māhātmya)
Em forma de diálogo, Varāha instrui Pṛthivī sobre uma rede de águas sagradas e bosques ao redor do Yamunā e de Mathurā. Apresenta o snāna (banho ritual), o upavāsa (jejum), a arcana (adoração), o dāna (doação) e os ritos aos ancestrais (piṇḍa-dāna/śrāddha) como práticas que removem grandes pecados e concedem destinos pós-morte específicos: Sūryaloka, Rudraloka, Brahmaloka e “mama loka”. O texto indica ocasiões do calendário, sobretudo Jyeṣṭha śukla-dvādaśī e Caitra śukla-dvādaśī. A geografia é ancorada em motivos das līlā da infância de Kṛṣṇa (o śakaṭa quebrado e o par de arjuna) e na instalação de Gopīśvara por Mātali. O papel de Pṛthivī enquadra essas instruções como tutela dos sítios sagrados terrestres, enfatizando conduta disciplinada e uso cuidadoso das paisagens aquáticas como uma ecologia de peregrinação ordenada eticamente.
Verse 1
अथ मलयार्जुनतीर्थादिस्नानादिप्रशंसा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यमुनापारमुल्लङ्घ्य तत्रैव च महामुने ॥ मलयार्जुनकं तीर्थं कुण्डं तत्र च विद्यते ॥
Agora segue o louvor do banho e das observâncias correlatas em Malayārjuna-tīrtha e outros locais. Disse Śrī Varāha: Tendo atravessado para a margem distante do Yamunā, ali mesmo, ó grande sábio, está o tīrtha de Malayārjuna, e ali também se encontra um lago (kuṇḍa).
Verse 2
पर्यस्तं तत्र शकटं भिन्नभाण्डकुटीघटम् ॥ तत्र स्नानोपवासाभ्यामनन्तं फलमश्रुते ॥
Ali vê-se uma carroça tombada e vasos quebrados—cabana e pote. Ali, por meio do banho e do jejum, diz-se que se obtém um fruto sem fim (mérito incomensurável).
Verse 3
द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य ज्येष्ठमासे वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानेन दानेन महापातकनाशनम् ॥
Ó Terra, no décimo segundo dia lunar da quinzena clara do mês de Jyeṣṭha, ali, pelo banho e pela dádiva (doações), dá-se a remoção de grandes transgressões.
Verse 4
ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां स्नात्वा सुनियतेंद्रियः ॥ मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
Tendo-se banhado no décimo segundo dia da quinzena clara de Jyeṣṭha (Dvādaśī), com os sentidos bem refreados, aquele que contempla Hari em Mathurā alcança o estado supremo.
Verse 5
यमुनासलिले स्नातः शुचिर्भूत्वा जितेंद्रियः ॥ समभ्यर्च्याच्युतं सम्यक् प्राप्नोति परमां गतिम् ॥
Tendo-se banhado nas águas do Yamunā, tornando-se puro e senhor de si, aquele que adora devidamente Acyuta alcança o estado supremo.
Verse 6
अपि चास्मत्कुले जातः कालिन्दीसलिले प्लुतः ॥ अर्चयिष्यति गोविन्दं मथुरायामुपोषितः ॥
Além disso, mesmo alguém nascido em nossa linhagem—imerso nas águas da Kālindī (Yamunā) e em jejum em Mathurā—prestará culto a Govinda.
Verse 7
इति गायन्ति पितरः परलोकगताः सदा ॥ द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु समभ्यर्च्य जनार्दनम् ॥
Assim cantam sempre os antepassados, que foram ao outro mundo: «De fato, no décimo segundo dia do mês de Jyeṣṭha, tendo venerado devidamente Janārdana…».
Verse 8
धन्योऽसौ पिण्डनिर्वापं यमुनायां करिष्यति ॥ तत्रैव तु महातीर्थे वने बहुलसंज्ञके ॥
Bem-aventurado é aquele que fará a oferenda de piṇḍas no Yamunā, ali mesmo, nesse grande lugar de peregrinação, na floresta chamada Bahulā.
Verse 9
तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥ द्वादश्यां चैत्रमासे तु शुक्लपक्षे वसुन्धरे ॥
Ó Deusa, o homem que se banha ali é honrado no mundo de Rudra. E no décimo segundo dia do mês de Caitra, na quinzena clara, ó Terra, …
Verse 10
दृश्यन्तेऽहरहस्तत्र आदित्याः शुभकारिणः ॥ तत्र चार्कस्थले कुण्डे स्नानं यः कुरुते नरः ॥
Ali, dia após dia, veem-se os Ādityas, benfazejos e auspiciosos. E ali, em Arkasthala, o homem que se banha no tanque …
Verse 11
सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं व्रजेनरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Livre de todo pecado, a pessoa vai ao mundo do Sol. Então, ao ali abandonar o sopro vital, ela vai ao meu mundo.
Verse 12
अर्कस्थलसमीपे तु कूपं तु विमलोदकम् ॥ सप्तसामुद्रिकं नाम देवानामपि दुर्लभम् ॥
Perto de Arkasthala há um poço de água límpida, chamado Saptasāmudrika, difícil de obter até mesmo para os deuses.
Verse 13
तत्र स्नानेन वसुधे स्वच्छन्दगमनालयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Pelo banho ali, ó Terra, a pessoa torna-se um receptáculo de livre passagem, sem obstáculos. Então, ao ali abandonar o sopro vital, vai ao meu mundo.
Verse 14
यस्तत्र कुरुते स्नानमेक रात्रोषितो नरः ॥ स मत्प्रसादात्सुश्रोणि वीरलोके महीयते ॥
Aquele que, tendo permanecido ali por uma única noite, se banha naquele lugar—por minha graça, ó de belos quadris—é honrado no mundo dos heróis.
Verse 15
अथात्र मुञ्चते प्राणान्ममलोकं स गच्छति ॥ कुशस्थलं च तत्रैव पुण्यं पापहरं शुभम् ॥
E, se ali ele abandonar os sopros vitais, irá ao meu mundo. E ali mesmo está Kuśasthala, meritório, auspicioso e removedor do pecado.
Verse 16
तत्र स्नातो नरो देवि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
Tendo-se banhado ali, ó deusa, uma pessoa é honrada no mundo de Brahmā. E, se ali renuncia aos sopros vitais, vai ao meu mundo.
Verse 17
तत्र वीरस्थलं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥ आसन्नसलिलं चैव पद्मोत्पलविभूषितम् ॥
Ali há um território sagrado chamado Vīrasthala, um domínio meu, secreto e supremo; com águas próximas e ornado de lótus e nenúfares.
Verse 18
तत्र पुष्पस्थलं नाम शिवक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ तत्र स्नानेन मनुजः शिवलोके महीयते ॥
Ali há um lugar chamado Puṣpasthala, o incomparável kṣetra de Śiva. Pelo banho ali, uma pessoa é honrada no mundo de Śiva.
Verse 19
तत्र गोपीश्वरो नाम महापातकनाशनः ॥ कृष्णस्य रमणार्थं हि सहस्राणि च षोडश ॥
Ali há um santuário chamado Gopīśvara, dito destruidor dos grandes pecados. Para o deleite de Kṛṣṇa, de fato, houve dezesseis mil formas.
Verse 20
गोप्यो रूपाणि चक्रे च तत्र क्रीडनके हरिः ॥ यदा बालेन कृष्णेन भग्नार्जुनयुगं तथा ॥
E ali, no curso da brincadeira, Hari assumiu as formas das gopīs, as moças pastoras. E quando o menino Kṛṣṇa também quebrou o par de árvores arjuna… (a narrativa continua).
Verse 21
शकटं च तदा भिन्नं घटभाण्डकुटीरकम् ॥ ताभिस्तत्रैव गोविन्दं क्रीडन्तं च यदृच्छया ॥
E então o carro foi quebrado, e a cabana com seus potes e vasilhas foi danificada. Ali mesmo, por acaso, encontraram Govinda brincando.
Verse 22
परिष्वज्य हि धर्मेण व्याजेन च सुगोपितम् ॥ मातलिस्तत्र चागत्य देवैरुक्तं यथोदितम् ॥
De fato, tendo-o abraçado conforme o decoro, e também ocultado o assunto sob um pretexto, Mātali veio ali; como fora dito pelos deuses, segundo o que se declarara.
Verse 23
गोपीमण्डलपातेन स्नापितो हेमकुण्डलः ॥ गोप्यो गायन्ति नृत्यन्ति कृष्ण कृष्ण इति ब्रुवन् ॥
Pela corrente que cai do círculo das gopīs ao seu redor, foi banhado aquele de brincos de ouro. As gopīs cantam e dançam, dizendo: «Kṛṣṇa, Kṛṣṇa».
Verse 24
तत्र गोपीश्वरं देवं मातलिः स्थाप्य पूजितम् ॥ कूपं च स्थापयामास माङ्गल्यैः कलशैः शुभैः ॥
Ali Mātali, tendo instalado e venerado a divindade Gopīśvara, fez também estabelecer um poço com vasos de água auspiciosos e portadores de bênçãos.
Verse 25
सप्तसामुद्रिकं नाम कूपं तु विमलोदकम् ॥ देवस्याग्रे तु वसुधे गोपा यस्य महात्मनः ॥
Um poço chamado «Saptasāmudrika», de água límpida, estava diante da divindade—ó Vasudhā—daquele grande-souled cujo vínculo é o de um vaqueiro.
Verse 26
गोपीवेषधरं देवं अभिषेकं चकार ह ॥ आनीय सप्त कलशान् रत्नौषधिपरिप्लुतान् ॥
Ele realizou o abhiṣeka, o banho consagratório, da divindade trajada como vaqueiro, trazendo sete vasos de água permeados de gemas e ervas medicinais.
Verse 27
पितरश्चापि नन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥ सप्तसामुद्रिके कूपे यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥
Os antepassados também se alegram—por meio das oferendas de água e, de fato, do piṇḍa—quando alguém realiza o śrāddha no poço chamado Saptasāmudrika.
Verse 28
पितरस्तस्य तृप्यन्ति कोटिवर्षशतान्यलम् ॥ गोविन्दस्य च देवस्य तथा गोपीश्वरस्य च ॥
Seus antepassados ficam plenamente satisfeitos por centenas de milhões de anos; e assim se afirma em relação ao deus Govinda, e igualmente ao deus Gopīśvara.
Verse 29
मध्ये तु मरणं यस्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ तथा बहुलरुद्रस्य गोविन्दस्यैव मध्यतः ॥
Quem morre no meio (desta área sagrada) alcança o mesmo mundo de Śakra; do mesmo modo, morrendo no próprio centro de Govinda, alcança-se o mundo de Bahula-rudra.
Verse 30
तद्वद्ब्रह्माणमाशास्य गोपीशस्यैव मध्यतः ॥ एतेषु स्नानदानेन पिण्डपातेन भामिनि ॥
Do mesmo modo, quanto a Brahmā, isto é declarado a partir do próprio centro de Gopīśa; por meio do banho e da doação (de oferendas) nesses lugares, e pela oferta de piṇḍas, ó formosa—
Verse 31
नरस्तारयते पुंसां दश पूर्वान्दशापरान् ॥ एषु स्नातो नरो देवि देवैश्च सह मोदते ॥
Um homem salva dez gerações antes dele e dez depois dele. Tendo-se banhado nesses lugares, ó Deusa, ele se alegra juntamente com os deuses.
Verse 32
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ वसुपत्रं महातीर्थं पुण्यं परममुत्तमम् ॥
Então, se ali ele abandona os sopros vitais, vai ao meu mundo. (O lugar chamado) Vasupatra é um grande tīrtha—meritório, supremamente excelente.
Verse 33
मथुरादक्षिणे पार्श्वे क्षेत्रं फाल्गुनकं तथा ॥ तत्र स्नात्वा च पीत्वा च परलोके महीयते ॥
No lado sul de Mathurā há também a região sagrada chamada Phālgunaka. Tendo-se banhado ali e bebido (de sua água), a pessoa é honrada no mundo além.
Verse 34
तत्र फाल्गुनके चैव तीर्थे परमदुर्लभे ॥ वृषभाञ्जनकं नाम क्षेत्रं मे दुर्लभं महत्
Ali, no tīrtha raríssimo chamado Phālgunaka, existe uma grande região sagrada que Me pertence, conhecida como Vṛṣabhāñjanaka, de difícil acesso.
Verse 35
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्स देवैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति
Quem ali realizar o abhiṣeka (consagração ritual) alegra-se na companhia dos deuses; e quem ali abandonar o sopro vital, vai ao Meu mundo.
Verse 36
अस्ति तालवनं नाम धेनुकासुररक्षितम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूरादर्धयोजनम्
Há uma floresta chamada Tālavana, guardada pelo asura Dhenuka; fica na parte ocidental de Mathurā, não longe, a cerca de meia yojana.
Verse 37
अस्ति संपिठकं नाम अस्मिन् क्षेत्रे परं मम ॥ तत्र कुण्डं विशालाक्षि प्रसन्नसलिलं शुभम्
Nesta região sagrada que Me pertence há um lugar supremo chamado Saṃpīṭhaka. Ali também há, ó de olhos amplos, um tanque (kuṇḍa) auspicioso, de águas límpidas e serenas.
Verse 38
तत्र स्नानं च ये कुर्युरेकरात्रोषिता नराः ॥ अग्निष्टोमफलं चैव लभन्ते नात्र संशयः
Os homens que ali se banham e ali permanecem por uma única noite obtêm o fruto do rito Agniṣṭoma; disso não há dúvida.
Verse 39
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ देवकीगर्भसंभूतो वसुदेवगृहे शुभे
Além disso, quem aqui entrega o sopro vital vai ao Meu mundo. (Aqui começa o relato:) nascido do ventre de Devakī, na auspiciosa casa de Vasudeva…
Verse 40
तत्र पुण्येन हि मया रविराराधितः शुभः ॥ लब्धः प्राज्ञो मया पुत्रो रूपवांश्च गुणान्वितः
Ali, de fato, por mérito (puṇya), adorei o Sol auspicioso, Ravi. Por isso obtive um filho: sábio, belo e dotado de virtudes.
Verse 41
तत्रैवं तु ततो दृष्टः पद्महस्तो दिवाकरः ॥ मासि भाद्रपदे देवी तिग्मतेजा विभावसुः
Então, desse modo, foi visto ali o Sol, Divākara, com um lótus na mão. No mês de Bhādrapada, ó Deusa, apareceu Vibhāvasu, o ardente de brilho cortante.
Verse 42
सप्तम्यां कृष्णपक्षस्य रविस्तिष्ठति सर्वदा ॥ तस्मिन्नहनि यः स्नानं कुर्यात्कुण्डे समाहितः
No sétimo tithi da quinzena escura (kṛṣṇa-pakṣa), a observância do Sol está sempre estabelecida. Nesse dia, quem se banhar no tanque com a mente concentrada…
Verse 43
न तस्य दुर्लभं लोके सर्वदाता दिवाकरः ॥ आदित्येऽहनि संप्राप्ते सप्तम्यां तु वसुन्धरे
Para ele, nada é difícil de obter no mundo, pois o Sol, Divākara, é o doador de tudo. Quando chega o dia do Sol—no sétimo tithi, ó Terra…
Verse 44
नरो वाप्यथवा नारी प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ तत्रैव तु तपस्तप्तं राज्ञा शन्तनुना पुरा ॥
Seja homem ou mulher, alcança-se um fruto pleno e sem diminuição; e nesse mesmo lugar, outrora, o rei Śantanu realizou austeridades.
Verse 45
आदित्यं तु पुरः स्थाप्य प्राप्तो भीष्मो महाबलः ॥ शन्तनुः प्राप्य तं पुत्रं गतोऽसौ हस्तिनापुरम् ॥
Tendo colocado Āditya (o Sol) à frente como foco de veneração, foi obtido o poderosíssimo Bhīṣma; e Śantanu, ao alcançar esse filho, partiu para Hastināpura.
Verse 46
तत्र स्नातो नरो याति मम लोकं न संशयः ॥ अस्ति भाण्डह्रदं नाम परपारेषु दुर्लभम् ॥
Quem ali se banha vai ao meu mundo, sem dúvida. Há um lago chamado Bhāṇḍahrada, difícil de encontrar na margem de além.
Verse 47
ख्याता एते पञ्च देशा महापापविनाशनाः ॥ तेषु स्नानेषु वसुधे ब्रह्मणा सह मोदते ॥
Estas cinco regiões são afamadas por destruir grandes pecados. Ó Vasudhā (Terra), ao banhar-se nelas, alguém se alegra juntamente com Brahmā.
Verse 48
पितरस्तारितास्तेन कुलानां सप्तसप्ततिः ॥ सोमवारे त्वमायां वै पिण्डदानं करोति यः ॥
Por meio disso, os antepassados são conduzidos à outra margem (salvos), e setenta e sete linhagens são beneficiadas. Quem realiza a oferenda de piṇḍa numa segunda-feira, no dia de lua nova, certamente obtém tal mérito.
Verse 49
तत्र कुण्डं स्वच्छजलṃ नीलोत्पलविभूषितम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥
Ali há um lago de águas límpidas, ornado com lótus azuis. Pelo banho ritual ali e pelo dāna (caridade), alcança-se o fruto desejado.
Verse 50
तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥
Pelo banho ritual ali e pelo dāna (caridade), alcança-se o fruto desejado.
The chapter frames pilgrimage as disciplined, socially ordered conduct: bodily restraint (niyama, jitendriya), responsible ritual use of water sites (kuṇḍa/kūpa/hrada), and reciprocal obligations to ancestors through piṇḍa-dāna/śrāddha. The narrative logic links ethical self-regulation and careful engagement with terrestrial places to purification and communal continuity.
Key timings include Jyeṣṭha-māsa śukla-dvādaśī (noted for bathing, gifting, and seeing Hari in Mathurā), Caitra-māsa śukla-pakṣa dvādaśī (bathing linked to attaining Varāha’s loka), and Bhādrapada-māsa kṛṣṇa-pakṣa saptamī (a Sūrya-focused bathing observance). The text also mentions a Monday (somavāra) context for piṇḍa-dāna in connection with ancestral satisfaction.
By presenting multiple named water bodies and groves as morally charged landscapes, the chapter encourages regulated access—bathing, drinking, and offerings performed with restraint and timing—implicitly promoting preservation of shared freshwater resources. Pṛthivī’s presence as interlocutor positions these tīrthas as Earth’s managed ecologies, where correct practice functions as a cultural mechanism for protecting and sustaining sacred hydroscapes.
The narrative references Kṛṣṇa’s childhood setting in Mathurā/Vraja motifs (including the broken śakaṭa and arjuna pair), the charioteer Mātali (who installs and consecrates Gopīśvara and establishes the Saptasāmudrika well), and royal genealogy motifs involving King Śantanu and Bhīṣma in connection with Sūrya worship and tapas.