Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 87

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् । सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | yasyājñayā jagadidaṃ ca viśālameva jātaṃ parātparamidaṃ nijabodharūpam | sarvaṃ svataṃtraparameśvarabhāgamyaṃ so'sau trilokanijarūpayuto mahātmā

Translation

Disseram os sábios: «Por cuja ordem este vasto universo veio a existir—Ele, além do além, cuja natureza é a pura autoconsciência. Tudo pertence a esse Senhor Supremo, independente e soberano; esse grande Ser traz em Si os três mundos como a sua própria forma».

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• आज्ञया: by (his) command
• आज्ञया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• जगत्: the world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जगत्-विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• विशालम्: vast
• विशालम्: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विशाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जगत्-विशेषण

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• जातम्: has arisen/come into being
• जातम्: Kriya (Predicative participle)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जगत्-सम्बद्ध

• परात्: from the beyond/supreme
• परात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-रूपेण अव्ययीभूत (ablatival adverb)

• परम्: higher, supreme
• परम्: Karta (Qualifier of idam)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परात् इत्यनेन सह 'परात्परम्' (superlative sense)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति निर्देशार्थ

• निजबोधरूपम्: having the nature/form of its own consciousness
• निजबोधरूपम्: Karta (Predicate/attribute)
• Type: Noun
• Root: निज + बोध + रूप (प्रातिपदिकानि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुषः (own-awareness-form)

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karta (Subject/predicate totality)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यम्: belonging/leading to the portion of the independent Supreme Lord
• स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यम्: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: स्वतन्त्र + परमेश्वर + भाग + गम्य (गम् धातु + यत्/ण्यत्-प्रत्यय, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—'स्वतन्त्र-परमेश्वर-भागं गम्यम्' (attainable/pertaining to the share of the independent Supreme Lord)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that very one
• असौ: Karta (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ (deictic)

• त्रिलोकनिजरूपयुतः: endowed with the three worlds as his own form
• त्रिलोकनिजरूपयुतः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रिलोक + निजरूप + युत (युज् धातु + क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—'त्रिलोकस्य निजरूपेण युतः'

• महात्मा: the great-souled one
• महात्मा: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् आत्मा)

Speaker

Ṛṣis (explicit)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sages standing or seated with folded hands, offering a lofty stuti; behind them, a vast cosmic vista subtly overlays the Himalayan scene—three worlds suggested as layers within Śiva’s luminous form.

Characters & Entities

• Parameśvara (Śiva, implied)
• Three worlds (Trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme Lord is the autonomous source of creation and the very consciousness within which the worlds appear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra’s Śaiva sanctity is the backdrop, where the Lord is praised as the cosmic form.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it is a stuti (hymn) meant for praise and contemplation.