Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

लघुर्द्वादशमात्रस्तु मात्रा निमिष उन्मिषः । द्विगुणो मध्यमश्चोक्तस्त्रिगुणश्चोत्तमः स्मृतः

laghurdvādaśamātrastu mātrā nimiṣa unmiṣaḥ | dviguṇo madhyamaścoktastriguṇaścottamaḥ smṛtaḥ

O “leve” é de doze mātrās; uma mātrā mede-se como um piscar e o tornar a abrir dos olhos. O “médio” é dito o dobro, e o “superior” é lembrado como o triplo.

लघुःthe ‘laghu’ (short) [measure]
लघुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (here: ‘laghu’ type)
द्वादशtwelve
द्वादश:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्याप्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषण (numeral adjective) समासपूर्वपद; एकवचन-प्रातिपदिक (stem form in compound)
मात्रःhaving twelve mātrās (units)
मात्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वादश + मात्रा)
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक (particle: ‘but/indeed’)
मात्राa mātrā (unit of time)
मात्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निमिषःa blink (closing)
निमिषः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootनिमिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उन्मिषःan opening of the eyes
उन्मिषः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootउन्मिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्विगुणःtwofold/double
द्विगुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (twofold)
मध्यमःthe medium (madhyama) [measure]
मध्यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (the ‘medium’ type)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
उक्तःis said/called
उक्तः:
Karma (Predicate complement/कर्मणि-प्रयोगे)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिगुणःthreefold/triple
त्रिगुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि + गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (threefold)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
उत्तमःthe superior (uttama) [measure]
उत्तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (the ‘best/superior’ type)
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
Karma (Predicate complement/कर्मणि-प्रयोगे)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Scene: A yogin counting mātrās with a subtle finger movement or rosary-like gesture, eyelids half-closed; a visual motif of an eye blinking to indicate the mātrā unit; three stacked measures labeled 12/24/36.

M
Mātrā
N
Nimiṣa
U
Unmiṣa

FAQs

Yogic discipline is systematic; breath control is graded and measured to ensure steadiness rather than strain.

No tīrtha is praised; the verse gives technical guidance for practice.

A timing rule: laghu = 12 mātrās; madhyama = 24; uttama = 36, using nimiṣa/unmiṣa as the measure.