Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

यया कृता पृथिव्यां च नानाग्रामादिकल्पना । इदं भरतखंडं च यया सम्यक्प्रकल्पितम्

Transliteration

yayā kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā | idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam

Translation

Por ela, na terra, foram estabelecidas diversas disposições, como aldeias e povoações; e por ela também este Bhārata-khaṇḍa foi devidamente moldado e posto em ordem.

Word by Word

• यया: by whom
• यया: Karana (Instrument/Agent-in-passive)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• कृता: was made
• कृता: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (कृता = made)

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• नाना-ग्राम-आदि-कल्पना: the arrangement of various villages etc.
• नाना-ग्राम-आदि-कल्पना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + कल्पना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नानाग्रामादीनां कल्पना)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भरत-खण्डम्: the Bhārata region/section
• भरत-खण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भरतस्य खण्डम्)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• यया: by whom
• यया: Karana (Instrument/Agent-in-passive)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (properly)

• प्रकल्पितम्: was duly arranged
• प्रकल्पितम्: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: कॢप्/कल्प् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (प्रकल्पितम् = arranged/constructed)

Speaker

Nārada (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārata-khaṇḍa (as dharma-bhūmi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Arjuna (Dhanaṃjaya)

Visual Art Cues

Scene: A visionary tableau: Kumārikā as a divine maiden overseeing the layout of villages and the ordering of Bhārata-khaṇḍa—maps, rivers, mountains, and settlements arranged under her guidance.

Characters & Entities

• Pṛthivī (Earth)
• Bhārata-khaṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is portrayed as dharmically ordered; places and human settlements participate in a larger divine plan.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse broadens the frame to Bhārata-khaṇḍa as a sanctified realm; the specific tīrtha focus remains Barbarī Tīrtha in the chapter context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it provides cosmographic and cultural framing for the māhātmya.