Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 80

Devanagari script

पतितस्य रथोपस्थे दानवस्याच्युतोऽरिहा । स्मितपूर्वमुवाचेदं वाक्यं चक्रायुधः प्रभुः

Transliteration

patitasya rathopasthe dānavasyācyuto'rihā | smitapūrvamuvācedaṃ vākyaṃ cakrāyudhaḥ prabhuḥ

Translation

Enquanto o demônio jazia caído no assento de sua carruagem, Acyuta — o destruidor de inimigos — sorrindo primeiro, proferiu estas palavras; o Senhor cuja arma é o disco.

Word by Word

• पतितस्य: of the fallen
• पतितस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषण (to ‘दानवस्य’)

• रथोपस्थे: on the seat/platform of the chariot
• रथोपस्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक) + उपस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: रथस्य उपस्थः), पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• दानवस्य: of the demon
• दानवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• अच्युतः: Acyuta (Vishnu)
• अच्युतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विष्णोर्नाम

• अरिहा: slayer of enemies
• अरिहा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरि (प्रातिपदिक) + हन् (धातु)
• Form: कृदन्त (ण्वुल्/घञ्-प्रायः ‘हन्’ से ‘हा’/‘हन्’ अर्थे), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिवत् उपाधि ‘शत्रुहन्ता’

• स्मितपूर्वम्: with a smile first; smilingly
• स्मितपूर्वम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्मित (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास, अव्यय (क्रियाविशेषण)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (object)

• वाक्यम्: speech, statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘उवाच’ इत्यस्य कर्म

• चक्रायुधः: he whose weapon is the discus
• चक्रायुधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘चक्रं आयुधं यस्य’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विष्णोः विशेषण/नाम

• प्रभुः: the lord
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपदस्य विशेषण

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) narrating; direct speech by Viṣṇu begins

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu (Cakrāyudha) stands near the fallen demon’s chariot, serene and smiling, about to speak; the demon lies collapsed on the ratha-seat; the discus gleams as a sign of inevitable fate.

Characters & Entities

• Acyuta (Viṣṇu)
• Cakrāyudha (Viṣṇu)
• Dānava (Kālanemi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine authority can be both firm and composed; even in victory, the Lord speaks with mastery rather than uncontrolled rage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is identified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.