Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

यत्प्राप्य न निवर्तेत यत्प्राप्य न च शोचति । तल्लभ्यते षडंगेन योगेन कलशोद्भव

Transliteration

yatprāpya na nivarteta yatprāpya na ca śocati | tallabhyate ṣaḍaṃgena yogena kalaśodbhava

Translation

Aquela realização que, uma vez alcançada, não há retorno, e que, uma vez alcançada, não há lamento—ó Agastya, nascido do vaso—obtém-se pelo yoga de seis membros.

Word by Word

• यत्: which; that (state)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोग (relative pronoun)

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Kriya-visheshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातु: आप् (to obtain) उपसर्ग: प्र-; अर्थ: ‘प्राप्य’ (having attained)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• निवर्तेत: would not return; would not turn back
• निवर्तेत: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वृत् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; धातु: वृत् (to turn/return) उपसर्ग: नि-

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; पुनरुक्त-सम्बन्ध (relative)

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Kriya-visheshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having attained’

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (and)

• शोचति: grieves; sorrows
• शोचति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्: that (state)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; सर्वनाम (correlative: that)

• लभ्यते: is obtained; is attained
• लभ्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: is obtained)

• षडङ्गेन: by the six-limbed (method)
• षडङ्गेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: षट् (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; द्विगु-समासः (षड् अङ्गानि यस्य) — ‘with the six-limbed (yoga)’

• योगेन: by yoga
• योगेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• कलशोद्भव: O pot-born one (Agastya)
• कलशोद्भव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (आह्वान), एकवचन; तत्पुरुषः (कलशात् उद्भवः)

Speaker

Skanda

Characters & Entities

• Agastya
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Ṣaḍaṅga-yoga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is characterized by freedom from return and sorrow, and it is approached through disciplined yogic limbs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī context, aligning yoga with Kāśī’s liberation-oriented dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

Practice ṣaḍ-aṅga (six-limbed) yoga as the means to the highest attainment.