Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

Devanagari script

त्वगिंद्रियं मधुरिपोः परिस्पृश्य पदद्वयम् । सर्वस्पर्शसुखं प्राप तस्य भूजानिजन्मनः

Transliteration

tvagiṃdriyaṃ madhuripoḥ parispṛśya padadvayam | sarvasparśasukhaṃ prāpa tasya bhūjānijanmanaḥ

Translation

Ao tocar os dois pés de Madhuripu, seu sentido do tato alcançou a bem-aventurança de todo contato; para aquele nascido da terra, ali se cumpriu todo deleite tátil.

Word by Word

• त्वक्-इन्द्रियम्: the organ of touch (skin)
• त्वक्-इन्द्रियम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वक् (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (त्वचः इन्द्रियम्)

• मधु-रिपोः: of Madhuripu (Viṣṇu)
• मधु-रिपोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मधोः रिपुः = ‘enemy of Madhu’, Viṣṇu)

• परिस्पृश्य: having touched
• परिस्पृश्य: Kriya-visheshana (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: परि-स्पृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having touched’

• पद-द्वयम्: the two feet
• पद-द्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु (द्वे पदे)

• सर्व-स्पर्श-सुखम्: all touch-pleasure
• सर्व-स्पर्श-सुखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + स्पर्श (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वेषां स्पर्शाणां सुखम्)

• प्राप: attained
• प्राप: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• भू-जा-नि-जन्मनः: of the earth-born one
• भू-जा-नि-जन्मनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + जा (प्रातिपदिक) + नि (उपसर्ग/अव्यय) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूजायाः/भूजस्य + निजन्मनः = ‘earth-born’/‘born of the earth’); पाठभेद-संभावना

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee gently touches Madhuripu’s feet (or the footstool/threshold) and is suffused with a radiant calm; ripples of light spread through his body, symbolizing ‘all-touch bliss’.

Characters & Entities

• Madhuripu (Viṣṇu/Kṛṣṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine contact (the Lord’s feet) grants a higher fulfillment than sense-pleasures, completing the purpose of the senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī setting; the verse emphasizes devotional experience rather than naming a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied devotional act: reverent contact/service of the Lord’s feet (pāda-sevā), a bhakti practice.