Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 46

Devanagari script

स्वाश्रमं प्रययौ तूष्णीं लब्धरत्नश्च तक्षकात् । सोऽब्रवीत्तक्षकः सर्वान्सर्पानाहूय तत्क्षणे

Transliteration

svāśramaṃ prayayau tūṣṇīṃ labdharatnaśca takṣakāt | so'bravīttakṣakaḥ sarvānsarpānāhūya tatkṣaṇe

Translation

Em silêncio ele foi ao seu próprio āśrama, tendo obtido joias de Takṣaka. Então Takṣaka, convocando todas as serpentes naquele mesmo instante, falou.

Word by Word

• स्वाश्रमम्: to (his) own hermitage
• स्वाश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य आश्रमः)

• प्रययौ: went
• प्रययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: या (गमन)

• तूष्णीम्: silently
• तूष्णीम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूष्णीम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• लब्धरत्नः: having obtained the jewel
• लब्धरत्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (कृदन्त; √लभ् धातु) + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (लब्धं रत्नं यस्य/लब्ध-रत्नः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• तक्षकात्: from Takṣaka
• तक्षकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: ब्रू (वचन)

• तक्षकः: Takṣaka
• तक्षकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• सर्पान्: snakes
• सर्पान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• आहूय: having summoned
• आहूय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-ह्वा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund); धातु: आह्वा/आ-ह्वा (आह्वान)

• तत्क्षणे: at that moment
• तत्क्षणे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षणे)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator, contextually Sūta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra (Setubandha/Rāmeśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A quiet hermitage at dusk; a figure returns silently with jewels; in a shadowed nāga-court, Takṣaka summons serpents for a covert mission.

Characters & Entities

• Kāśyapa
• Takṣaka
• Serpents (Nāgāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Silence after compromise and the immediate mobilization of adharma show how swiftly consequences unfold once duty is abandoned.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the Setu-khaṇḍa context remains the broader sacred frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts narrative action (departure and convocation).