Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 79

मस्तके च तथाकाशं भूमौ च नवधा क्षिपेत् । भूमिशब्देन चरणावाकाशं हृदयं स्मृतम् । शिरस्येव शिरःशब्दो मार्जनं तैरुदाहृतम्

mastake ca tathākāśaṃ bhūmau ca navadhā kṣipet | bhūmiśabdena caraṇāvākāśaṃ hṛdayaṃ smṛtam | śirasyeva śiraḥśabdo mārjanaṃ tairudāhṛtam

E do mesmo modo deve-se colocar o ‘céu’ sobre a coroa da cabeça e a ‘terra’ no chão, de maneira nove vezes repetida. Pelo termo ‘terra’ entendem-se os pés; por ‘céu’, o coração; e por ‘cabeça’, a própria cabeça—assim é explicado o mārjana.

mastakeon the crown (of the head)
mastake:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmastaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
tathālikewise
tathā:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक (likewise)
ākāśamthe sky (gesture)
ākāśam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (क्षिपेत्) कर्म
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
navadhāninefold / nine times
navadhā:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnavadhā (अव्यय; नवन्+धा)
Formअव्यय; संख्याप्रकारवाचक क्रियाविशेषण (in nine ways/times)
kṣipetshould throw/place
kṣipet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootkṣip (क्षिप् धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
bhūmi-śabdenaby the word ‘bhūmi’
bhūmi-śabdena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक) + śabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: भूमेः शब्दः; करण (by the word ‘bhūmi’)
caraṇauthe two feet
caraṇau:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootcaraṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन; अत्र निर्दिष्टार्थे (the feet)
ākāśam‘ākāśa’ (here)
ākāśam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अत्र ‘हृदयम्’ इति व्याख्येयार्थ
hṛdayamthe heart
hṛdayam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; व्याख्येय (meant as)
smṛtamis considered/remembered as
smṛtam:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (स्मृ धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (is understood/considered)
śirasion the head
śirasi:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (indeed/only)
śiraḥ-śabdaḥthe word ‘śiras’
śiraḥ-śabdaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक) + śabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: शिरसः शब्दः (the word ‘śiras’)
mārjanamcleansing/sprinkling
mārjanam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmārjana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; व्याख्येयार्थ (as mārjana)
taiḥby those (terms)
taiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; करण (by them/thereby)
udāhṛtamis declared
udāhṛtam:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootud + ā + hṛ (हृ धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (is stated/declared)

Unspecified (Dharmāraṇyakhaṇḍa ritual instruction; explanatory gloss)

Tirtha: Navadhā-mārjana (ninefold sprinkling)

Type: kshetra

Scene: Diagrammatic yet devotional scene: the practitioner with highlighted feet, heart, and crown; labels ‘bhūmi/ākāśa/śiras’ as subtle calligraphy; water droplets touching these loci in sequence.

M
Mārjana

FAQs

Sandhyā purification is both physical and symbolic, mapping ‘earth/sky/head’ to feet/heart/head to sanctify the whole person.

No particular tīrtha is praised; the focus is the correct understanding of mārjana symbolism.

Perform the ninefold mārjana placements and understand the intended correspondences: bhūmi = feet, ākāśa = heart, śiras = head.