Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तुष्टः शंभुस्तदा तस्मा उवाचेदं वचः शुभम् । वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्त्तते

Transliteration

tuṣṭaḥ śaṃbhustadā tasmā uvācedaṃ vacaḥ śubham | varaṃ vṛṇu mahābhāga yatte manasi varttate

Translation

Então Śambhu, satisfeito, dirigiu-lhe estas palavras auspiciosas: «Escolhe uma dádiva, ó mui afortunado — o que houver em teu coração.»

Word by Word

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; √तुष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — past passive participle used adjectivally

• शंभुः: Śambhu (Śiva)
• शंभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• वचः: speech/words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifier of वचः)

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• वृणु: choose
• वृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृञ्) (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महā + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारय-समास

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• ते: of you/your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• मनसि: in (your) mind
• मनसि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• वर्त्तते: exists/abides
• वर्त्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Śiva (Śaṃbhu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śaṃbhu, serene and radiant, addresses the supplicant with a boon-offering gesture amid a sacred forest-kshetra; attendants and subtle liṅga/śiva-symbols indicate sanctity.

Characters & Entities

• Śiva (Śaṃbhu)
• Dharma-rāja (implied listener)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion culminates in anugraha—Śiva’s pleased response and willingness to grant a boon.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the narrative setting; the verse introduces the boon that will shape the site’s fame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a narrative transition to boon-granting.