
Vyāsa narra a Yudhiṣṭhira a consagração protetora de um assentamento chamado “Satyamandira”. Seu espaço é ordenado com um prākāra (muro de recinto) adornado por estandartes, um pīṭha (pedestal) central em área associada aos brâmanes e quatro portais purificados (pratolī). Estabelece-se a guarda direcional: Dharmēśvara a leste, Gaṇanāyaka (Gaṇeśa) ao sul, Bhānu (o Sol) a oeste e Svayambhū ao norte, formando um mapa teológico de proteção. Em seguida vem a lenda de origem de Gaṇeśa: Pārvatī molda uma figura com a substância de sua limpeza corporal, dá-lhe vida e o nomeia guardião da porta. Quando Mahādeva é impedido de entrar, ocorre combate e a figura é decapitada. Para aliviar a aflição de Pārvatī, Mahādeva restaura a criança com uma cabeça de elefante (gaja-śiras), chamando-a Gajānana. Devas e sábios o louvam, e Gaṇeśa concede um dom: permanecer em Dharmāraṇya como protetor perpétuo de praticantes do dharma, chefes de família e comunidades mercantis, removendo obstáculos e assegurando bem-estar, recebendo culto prioritário em casamentos, festivais e sacrifícios.
Verse 1
व्यास उवाच । ततो देवैर्नृपश्रेष्ठ रक्षार्थं सत्यमंदिरम् । स्थापितं तत्तदाद्यैव सत्याभिख्या हि सा पुरी
Vyāsa disse: Então, ó melhor dos reis, os deuses estabeleceram Satyamaṃdira para sua proteção; desde então a cidade tornou-se de fato célebre pelo nome de «Satyā».
Verse 2
पूर्वं धर्मेश्वरो देवो दक्षिणेन गणाधिपः । पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः
A leste foi colocado o Senhor Dharmeśvara; ao sul, Gaṇādhipa (Gaṇeśa); a oeste, Bhānu (o Sol); e ao norte, Svayaṃbhu (o Auto-nascido).
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । गणेशः स्थापितः केन कस्मात्स्थापितवानसौ । किं नामासौ महाभाग तन्मे कथय मा चिरम्
Yudhiṣṭhira disse: Por quem foi instalado Gaṇeśa, e por qual razão o instalou? Qual é o seu nome, ó grande afortunado? Dize-me sem demora.
Verse 4
व्यास उवाच । अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिकारणम्
Vyāsa disse: Agora explicarei a causa da manifestação de Gaṇeśa.
Verse 5
समये मिलिताः सर्वे देवता मातरस्तथा । धर्मारण्ये महाराज स्थापितश्चंडिकासुतः
Naquele tempo, reuniram-se todos os deuses, e também as Deusas-Mães; e em Dharmāraṇya, ó grande rei, foi instalado o filho de Caṇḍikā.
Verse 6
आदौ देवैर्नृपश्रेष्ठ भूमौ वै सत्ययोषिताम् । प्राकारश्चाभवत्तत्र पताकाध्वजशोभितः
Primeiro, ó melhor dos reis, os deuses ergueram ali um muro de recinto no solo das mulheres de Satya, ornado com estandartes e bandeiras.
Verse 7
ब्राह्मणायतने तत्र प्राकारमण्डलान्तरे । तन्मध्ये रचितं पीठमिष्टकाभिः सुशोभितम्
Ali, no recinto dos brāhmaṇas, dentro do círculo da muralha, foi construído ao centro um pedestal, belamente ornado com tijolos.
Verse 8
प्रतोल्यश्च चतस्रो वै शुद्धा एव सतोरणाः । पूर्वे धर्मेश्वरो देवो दक्षिणे गणनायकः
Havia, de fato, quatro portais puros, cada qual com um belo arco; a leste estava o Senhor Dharmeśvara, e ao sul o líder dos Gaṇas, Gaṇeśa.
Verse 9
पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः । धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तत्तवाग्रतः
No ocidente foi instalado Bhānu, o Sol, e no norte Svayaṃbhu; e o relato da origem de Dharmeśvara já foi narrado diante de ti.
Verse 10
अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिहेतुकम् । कदाचित्पार्वती गात्रोद्वर्त्तनं कृतवत्यभूत्
Agora explicarei a causa da manifestação de Gaṇeśa. Certa vez, Pārvatī realizou uma unção purificadora, friccionando e ungindo o próprio corpo.
Verse 11
मलं तज्जनितं दृष्ट्वा हस्ते धृत्वा स्वगात्रजम् । प्रतिमां च ततः कृत्वा सुरूपं च ददर्श ह
Vendo a impureza assim gerada, nascida do seu próprio corpo, tomou-a na mão; então fez dela uma imagem e contemplou uma forma formosa.
Verse 12
जीवं तस्यां च संचार्य उदतिष्ठत्तदग्रतः । मातरं स तदोवाच कि करोमि तवाज्ञया
Ao insuflar vida naquela forma, ele ergueu-se diante dela. Então disse à sua mãe: «Que devo fazer por tua ordem?»
Verse 13
पार्वत्युवाच । यावत्स्नानं करिष्यामि तावत्त्वं द्वारि तिष्ठ मे । आयुधानि च सर्वाणि परश्वादीनि यानि तु
Pārvatī disse: «Enquanto eu tomar meu banho, fica à minha porta. E empunha todas as armas, como o machado e as demais.»
Verse 14
त्वयि तिष्ठति मद्द्वारे कोऽपि विघ्नं करोतु न । एवमुक्तो महादेव्या द्वारेऽतिष्ठत्स सायुधः
«Enquanto estiveres à minha porta, que ninguém cause impedimento.» Assim instruído pela Grande Deusa, ele permaneceu à entrada, armado.
Verse 16
द्वारस्थेन गणेशेन प्रवेशोदायि तस्य न । ततः क्रुद्धो महादेवः परस्परमयुध्यत
Como Gaṇeśa estava postado à porta, não lhe foi concedida a entrada. Então Mahādeva, tomado de ira, entrou em combate com ele.
Verse 17
युद्धं कृत्वा ततश्चोभौ परस्परवधैषिणौ । परशुं जघ्निवान्देव ललाटे परमे शुभम्
Depois de lutarem, ambos, desejosos de vencer e abater o outro, buscaram a derrota mútua. O Deus desferiu o golpe do machado na fronte—ato sumamente auspicioso, embora de terrível consequência.
Verse 18
ततो देवो महादेवः शूलमुद्यम्य चाहनत् । शिरश्चिच्छेद शूलेन तद्भूमौ निपपात ह
Então o Deus Mahādeva ergueu o seu tridente e golpeou; com o tridente decepou a cabeça, que caiu ao chão.
Verse 19
एतस्मिन्नंतरे देवो महादेवो जगाम ह । आभ्यंतरे प्रवेष्टुं च मतिं दध्रे महेश्वरः
Nesse ínterim, o Deus Mahādeva seguiu adiante. Maheśvara, em seu íntimo, decidiu entrar no interior.
Verse 20
पार्वतीं विकलां दृष्ट्वा देवदेवो महेश्वरः । चिंतयामास देवोऽपि किं कृतं वा मुधा मया
Ao ver Pārvatī abatida, Maheśvara, o Deus dos deuses, refletiu: «Que fiz eu, e por que o fiz em vão?»
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे तत्र गजासुरमपश्यत । तं दृष्ट्वा च महादैत्यं सर्वलोकैकपूजितः
Nesse mesmo instante, ali avistou Gajāsura; e, ao ver aquele poderoso asura, o Senhor, venerado por todos os mundos, dispôs-se a agir.
Verse 22
जघ्निवांस्तच्छिरो गृह्य पार्वत्या कृतमर्भकम् । उत्तस्थौ सगणस्तत्र महादेवस्य सन्निधौ
Tendo-o morto e tomando aquela cabeça, o menino moldado por Pārvatī ergueu-se ali com os gaṇas, na própria presença de Mahādeva.
Verse 23
ततो नाम चकारास्य गजानन इति स्फुटम् । सुराः सर्वे च संपृक्ता हर्षिता मुनयस्तथा
Então, de modo claro, concedeu-lhe o nome «Gajānana». Todos os devas se reuniram, e os munis também se alegraram.
Verse 24
स्तुवंति स्तुतिभिः शश्वत्कुटुम्बकुशलंकरम् । विक्रीणाति कुटुम्बं यो मोदकार्थं समर्चके
Eles o louvam sempre com hinos, a fonte do bem-estar da família. Mas quem, mesmo adorando, “vende” o próprio lar apenas por modakas, age de modo errado.
Verse 25
दक्षिणस्यां प्रतोल्यां तमेकदंतं च पीवरम् । आर्चयच्च महादेवं स्वयंभूः सुरपूजितम्
No portal do sul, ele venerou Aquele, robusto e de uma só presa; e venerou também Mahādeva, o Svayambhū, adorado pelos devas.
Verse 26
जटिलं वामनं चैव नागयज्ञोपवीतकम् । त्र्यक्षं चैव महाकायं करध्वजकुठारकम्
De cabelos emaranhados e de aspecto anão, trazendo uma serpente como fio sagrado; de três olhos, de forma imensa, com estandarte e machado na mão—assim foi descrito o Senhor.
Verse 27
दधानं कमलं हस्ते सर्वविप्रविनाशनम् । रक्षणाय च लोकानां नगराद्दक्षिणाश्रितम्
Trazendo um lótus na mão, destrói tudo o que causa a ruína dos brâmanes; e, para a proteção dos mundos, permanece ao sul da cidade.
Verse 28
सुप्रसन्नं गणाध्यक्षं सिद्धिबुद्धिनमस्कृतम् । सिंदूराभं सुरश्रेष्ठं तीव्रांकुशधरं शुभम्
Sereno e gracioso, o Senhor dos gaṇas—reverenciado por Siddhi e Buddhi—de cor vermelhão, o melhor entre os deuses, auspicioso, portando um aguilhão afiado.
Verse 29
शतपुष्पैः शुभैः पुष्पैरर्चितं ह्यमराधिपः । प्रणम्य च महाभक्त्या तुष्टुवु स्तं सुरास्ततः
O Senhor dos imortais o venerou com cem flores auspiciosas. Então os deuses, prostrando-se com grande devoção, o louvaram.
Verse 30
देवा ऊचुः । नमस्तेस्तु सुरेशाय गणानां पतये नमः । गजानन नमस्तुभ्यं महादेवाधिदैवत
Os deuses disseram: «Salve a ti, ó Senhor dos deuses; salve ao Senhor dos gaṇas. Ó Gajānana, salve a ti—suprema potência divina de Mahādeva».
Verse 31
भक्तिप्रियाय देवाय गणाध्यक्ष नमोस्तु ते । इत्येतैश्च शुभैः स्तोत्रैः स्तूयमानो गणाधिपः । सुप्रीतश्च गणाध्यक्षः तदाऽसौ वाक्यमब्रवीत्
«Reverência a Ti, ó Senhor divino, amado da bhakti, ó Superintendente dos Gaṇas!» Assim louvado por estes hinos auspiciosos, Gaṇādhipa, Senhor dos Gaṇas, ficou grandemente satisfeito; e então Gaṇādhyakṣa proferiu estas palavras.
Verse 32
गणाध्यक्ष उवाच । तुष्टोऽहं वो सुरा ब्रूत वांछितं च ददामि वः
Gaṇādhyakṣa disse: «Estou satisfeito convosco, ó deuses. Falai: o que desejardes, isso vos concederei.»
Verse 33
देवा ऊचुः । त्वमत्रस्थो महाभाग कुरु कार्यं च नः प्रभो । धर्मारण्ये च विप्राणां वणिग्जननिवासिनाम्
Os deuses disseram: «Ó Senhor de grande fortuna, que aqui permaneces, realiza o nosso intento, ó Mestre: em Dharmāraṇya, sê benfeitor e guardião dos brāhmaṇas e dos mercadores que aqui residem.»
Verse 34
ब्रह्मचर्यादियुक्तानां धार्मिकाणां गणेश्वर । वर्णाश्रमेतराणां च रक्षिता भव सर्वदा
Ó Gaṇeśvara, sê para sempre o protetor dos retos—dos que seguem o brahmacarya e outras disciplinas—e também daqueles que estão fora das ordens costumeiras de varṇa e āśrama.
Verse 35
त्वत्प्रसादान्महाभाग धनसौख्ययुता द्विजाः । भवंतु सर्वे सततं वणिजश्च महाबलाः
Por tua graça, ó grandemente afortunado, que os dvijas estejam sempre dotados de riqueza e bem-estar; e que os mercadores também sejam sempre fortes e prósperos.
Verse 36
रक्षितव्यास्त्वया देव यावच्चंद्रार्कमेदिनी । एवमस्त्विति सोवादीद्गणनाथो महेश्वरः
«Deves protegê-los, ó Deus, enquanto a terra perdurar com a lua e o sol.» Dizendo: «Assim seja», Gaṇanātha, o grande Senhor, anuiu.
Verse 37
देवाश्च हर्षमापन्नाः पूजयंति गणाधिपम् । ततो देवा मुदा युक्ताः पुष्पधूपादितर्पणैः
Os devas, tomados de alegria, veneraram Gaṇādhipa. Depois, jubilantes, ofereceram homenagens propiciatórias com flores, incenso e outras oferendas.
Verse 38
ये चान्ये मनुजा लोके निर्विघ्नार्थं च पूजयन्
E também aqueles outros homens no mundo que o veneram para ficarem livres de obstáculos—
Verse 39
विवाहोत्सवयज्ञेषु पूर्वमाराधितो भवेत् । धर्मारण्योद्भवानां च प्रसन्नो भव सर्वदा
Em casamentos, festivais e sacrifícios (yajñas), ele deve ser propiciado primeiro. E para os nascidos em Dharmāraṇya, sê sempre gracioso.