Rishi: Traditional: Yājñavalkya-lineage
Devata: Rivers; Bears; Gandharva-Apsaras; Serpent-deity peoples; Piśācas; Yātudhānas; and abstract ‘Roaming’
Chandas: Catalogue-prose (yajus-style)
Samhita Patha (Devanagari) न॒दीभ्य॑: पौञ्जि॒ष्ठमृ॒क्षीका॑भ्यो॒ नैषादं पुरुषव्या॒घ्राय॑ दु॒र्मदं॑ गन्धर्वाप्स॒रोभ्यो॒ व्रात्यं॑ प्र॒युग्भ्य॒ उन्म॑त्तᳪ सर्पदेवज॒नेभ्योऽप्र॑तिपद॒मये॑भ्यः कित॒वमी॒र्यता॑या॒ अकि॑तवं पिशा॒चेभ्यो॑ बिदलका॒रीं या॑तु॒धाने॑भ्यः कण्टकीका॒रीम्
Transliteration nadī́bhyaḥ pauñjiṣṭhám ṛkṣīkā́bhyo naiṣādáṃ puruṣa-vyā́ghrāya durmádaṃ gandharvāpsaróbhyo vrā́tyaṃ prayúgbhya únmattaṃ sarpa-deva-janébhyo’pratipadá-mayebhyaḥ kitavám īryátāyā akitavám piśācébhyo bidalakārī́ṃ yātudhā́nebhyaḥ kaṇṭakīkārī́m
Translation Aos Rios, o Pauñjiṣṭha; às Ursas, o Niṣāda; ao Homem-Tigre, o enlouquecido; aos Gandharvas e às Apsaras, o Vrātya; às Equipagens (times), o demente; ao povo da divindade-serpente, o homem sem apoio (sem base); ao Errar, o jogador e o não-jogador; aos Piśācas, a Bidalakārī; aos Yātudhānas, a Kaṇṭakīkārī.
Padapatha (Word Analysis) न॒दीभ्यः॑ । पौ॒ञ्जि॒ष्ठम् । ऋ॒क्षीका॑भ्यः । नै॒षादम् । पु॒रु॒ष॒-व्याघ्राय॑ । दु॒र्मदम् । ग॒न्ध॒र्व॒-अप्स॒रोभ्यः॑ । व्रात्य॑म् । प्र॒युग्भ्यः॑ । उन्म॑त्तम् । स॒र्प॒-दे॒व॒-जन॑ेभ्यः । अ॒प्र॒ति॒प॒द॒मये॑भ्यः । कि॒त॒वम् । ई॒र्यता॑याः । अकि॑तवम् । पि॒शा॒चेभ्यः॑ । बि॒द॒ल॒का॒रीम् । या॒तु॒धाने॑भ्यः । क॒ण्ट॒की॒का॒रीम् ।
Word by Word पौञ्जिष्ठम् the most ‘heap-like’/densest (one) ऋक्षीकाभ्यः from the she-bears (ṛkṣīkā-s) नैषादम् a Naiṣāda (Nishāda man) पुरुषव्याघ्राय for the man-tiger (best of men) दुर्मदम् evil intoxication / bad frenzy गन्धर्वाप्सरोभ्यः from the Gandharvas and Apsarases व्रात्यम् a Vrātya (outsider/irregular) प्रयुग्भ्यः from the yokers/teams (prayug-s) सर्पदेवजनेभ्यः from the serpent-folk / serpent-deities’ people अप्रतिपदमयेभ्यः from those consisting of ‘no foothold’/without counter-step ईर्यतायै for roaming/wandering अकितवम् not a gambler; non-cheating पिशाचेभ्यः from the Piśācas बिदलकारीम् the ‘splitter/tearer’ (female agent) यातुधानेभ्यः from the Yātudhānas (demons) कण्टकीकारीम् the ‘thorn-maker’/spiny one (female agent) Entities Mentioned P
Puruṣavyāghra (Man-tiger) S
Sarpadevajana (Serpent-deity folk) Ī
Īryatā (Roaming/Wandering) Viniyoga (Ritual Application)