Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 33

शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सोधकं शुक्रो विद्यामावर्तयत्क विः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य स्मृत्वा विद्येशमादरात्

Transliteration

sanatkumāra uvāca | ityuktvā sodhakaṃ śukro vidyāmāvartayatka viḥ | ekaikaṃ daityamuddiśya smṛtvā vidyeśamādarāt

Translation

Sanatkumāra disse: Tendo falado assim, Śukra—o sábio—começou a pôr em movimento o rito purificatório, invocando o seu conhecimento sagrado. Recordando Vidyeśa com reverência, dirigiu esse poder a cada Daitya, um por um.

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत् (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सनत् कुमारः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Prakāra/Quotation marker (उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Pūrvakāla (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having said

• सोधकम्: (something) with water / water-vessel (reading uncertain)
• सोधकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स + उधक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; पाठभेदसम्भवः—‘स-उधकम्/सोधकम्’ (with water / water-vessel)

• शुक्रः: Śukra
• शुक्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विद्याम्: the spell/knowledge
• विद्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आवर्तयत्: recited/caused to repeat
• आवर्तयत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + वृत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘to make turn/recite’

• कविः: the sage/poet
• कविः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण अपि

• एकैकम्: each, one by one
• एकैकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक) + एक (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व/पुनरुक्त-समासार्थ (one by one/each)

• दैत्यम्: a Daitya (demon)
• दैत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उद्दिश्य: having targeted/pointed out
• उद्दिश्य: Pūrvakāla (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: उद् + दिश् (धातु) → उद्दिश्य (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having indicated/aimed at

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Pūrvakāla (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having remembered

• विद्येशम्: the lord of knowledge/spells
• विद्येशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विद्यायाः ईशः)

• आदरात्: out of respect
• आदरात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: आदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (out of respect)

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shukra
• Daityas
• Vidyesha (Shiva)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows that even powerful mantra-knowledge becomes truly efficacious when anchored in Shiva-smaraṇa (reverent remembrance of Vidyeśa), emphasizing Shiva as the inner sanctifier behind all transformative rites.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Vidyeśa is invoked as a personal (saguṇa) Lord who empowers sacred knowledge; this mirrors Linga-worship where the devotee approaches Shiva as the accessible divine presence who grants purity and protection.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is Shiva-smaraṇa before mantra-japa or any śodhana: begin by mentally invoking Shiva (Vidyeśa) with devotion, then apply the mantra/rite steadily and specifically (one-by-one) as intended.