Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 26

कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka

Consecration/Installation

पुत्रं निरीक्ष्य च तदा जगदेकबंधुः प्रीत्यान्वितः परमया परया भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः परेशः

putraṃ nirīkṣya ca tadā jagadekabaṃdhuḥ prītyānvitaḥ paramayā parayā bhavānyā | snehānvito bhujagabhogayuto hi sākṣātsarveśvaraḥ parivṛtaḥ pramathaiḥ pareśaḥ

Então, ao contemplar o filho, o único verdadeiro parente dos mundos—o próprio Senhor Śiva, o Supremo—encheu-se da alegria mais elevada juntamente com Bhavānī. Transbordando de afeto paternal, adornado com a serpente como ornamento sagrado e cercado por seus Pramatha, o Senhor de tudo se revelou, gracioso, em forma manifesta.

पुत्रम्the son
पुत्रम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
क्रियाविशेषण (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootनि + √ईक्ष्/√इक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
जगत्-एक-बन्धुःthe sole kinsman of the world
जगत्-एक-बन्धुः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः एकः बन्धुः)
प्रीत्या-अन्वितःendowed with affection
प्रीत्या-अन्वितः:
विशेषण (of जगदेकबन्धुः)
TypeAdjective
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) उपसर्गः अनु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
परमयाwith the highest
परमया:
करण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootपरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
परयाsupreme
परया:
करण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
भवान्याwith Bhavānī (Pārvatī)
भवान्या:
सह/करण (association/instrument)
TypeNoun
Rootभवानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
स्नेह-अन्वितःfilled with tenderness
स्नेह-अन्वितः:
विशेषण (of Śiva)
TypeAdjective
Rootस्नेह (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) उपसर्गः अनु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
भुजग-भोग-युतःadorned with serpent-coils
भुजग-भोग-युतः:
विशेषण (of Śiva)
TypeAdjective
Rootभुजग (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज् (धातु) क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (भुजगस्य भोगः; तेन युतः)
हिindeed
हि:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis/indeed)
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
क्रियाविशेषण/विशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb; directly/manifestly)
सर्व-ईश्वरःLord of all
सर्व-ईश्वरः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषाम् ईश्वरः)
परिवृतःsurrounded
परिवृतः:
विशेषण (of Śiva)
TypeAdjective
Rootपरि + √वृ (धातु)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
प्रमथैःby the Pramathas (attendants)
प्रमथैः:
करण (agent/instrument of surrounding)
TypeNoun
Rootप्रमथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
परेशःthe Supreme Lord
परेशः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootपरेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta Gosvāmī (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Type: stotra

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

S
Shiva
P
Parvati
P
Pramathas

FAQs

It reveals Śiva as jagad-eka-bandhu—the intimate protector of all beings—showing that the Supreme (Pati) is not remote, but lovingly present and responsive in His manifest (saguṇa) grace, a key bhakti-oriented thrust of the Purāṇa.

The verse explicitly presents Śiva “in person” (sākṣāt) with recognizable marks—serpent-ornament and gaṇa attendants—supporting saguṇa upāsanā. In Śaiva understanding, the Liṅga is the stable, worshipful sign of that same Lord who also appears in compassionate personal form for devotees.

A practical takeaway is saguṇa dhyāna: meditate on Śiva with His traditional emblems (serpent ornament, gaṇas) while repeating the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya,” cultivating snehabhāva (loving devotion) toward the Lord who cares for the worlds.