Rig Veda 4.53.5: Mandala 4, Sukta 53, Mantra 5

Sukta 4.53

Devata: Savitṛ

Samhita Patha (Devanagari)

त्रिरन्तरिक्षं सविता महित्वना त्री रजांसि परिभुस्त्रीणि रोचना । तिस्रो दिवः पृथिवीस्तिस्र इन्वति त्रिभिर्व्रतैरभि नो रक्षति त्मना ॥

Transliteration

trír antárikṣaṃ savitā́ mahitvanā́ trī́ rajā́ṃsi paribhūs trī́ṇi rocanā́ | tísro dívaḥ pr̥thivī́s tísra invati tribhír vratáir abhí no rakṣati tmánā ||

Translation

Tríplice é Savitṛ: por sua grandeza envolve o espaço intermédio; domina as três regiões e os três domínios luminosos. Põe em movimento os três céus e as três terras; por seus três preceitos sagrados (vratá) ele nos guarda com seu próprio poder de si.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adhikaraṇa (परिमाण/आवृत्तिवाचक) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिस्/त्रिः

• अन्तरिक्षम्: the mid-air, atmosphere
• अन्तरिक्षम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• सविता: Savitṛ (the impeller, Sun-god)
• सविता: Kartā
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• महित्वना: by (his) greatness, by might
• महित्वना: Karaṇa
• Type: Noun (abstract/instrumental) / Adverbial
• Root: महित्वन (प्रातिपदिक; महि- ‘great’ + -त्वन/-त्वना ‘by greatness, by might’)

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Karma (विशेष्य: रजांसि)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• रजांसि: regions, spaces (world-realms)
• रजांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• परिभुः: the all-surpassing/overlord
• परिभुः: Kartā (सविता का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: परि-भू (धातु √भू ‘to be, become’ with उपसर्ग परि; ‘one who surpasses/encircles’)

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Karma (विशेष्य: रोचनानि)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• रोचनानि: luminous realms, lights
• रोचनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: रोचन (प्रातिपदिक; from √रुच् ‘to shine’)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Karma (विशेष्य: पृथिवीः)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (स्त्रीलिङ्ग-रूप: तिस्रः)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: Sambandha (सम्बन्ध: ‘of heaven’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृथिवीः: earths (the three earths/world-levels)
• पृथिवीः: Karma
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Karma (विशेष्य: — understood ‘waters/streams/paths’ in Vedic idiom; here taken with verb as ‘three (sets)’)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (स्त्रीलिङ्ग-रूप: तिस्रः)

• इन्वति: impels, sets in motion
• इन्वति: Kriyā (कर्तृ: सविता)
• Type: Verb
• Root: √इ (इण्) / √इन्व् (Vedic: ‘to set in motion, impel’)

• त्रिभिः: with three
• त्रिभिः: Karaṇa
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• व्रतैः: ordinances, sacred laws
• व्रतैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, over
• अभि: Upasarga (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• नः: us
• नः: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• रक्षति: protects
• रक्षति: Kriyā (कर्तृ: सविता)
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (to protect)

• त्मना: by himself, with his own power
• त्मना: Karaṇa
• Type: Noun (reflexive/instrumental)
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक; Vedic ‘self, own person/power’)