Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 91, Shloka 44

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ।।।।चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।

Transliteration

tām āpatantīṃ samprekṣya sumitrānandavardhanaḥ | ciccheda niśitair bāṇair daśadhā pātayad bhuvi ||

Translation

Vendo a lança arremessada contra si, Lakṣmaṇa—alegria crescente de Sumitrā—cortou-a com flechas afiadas em dez partes e fê-la cair ao chão.

Word by Word

• ताम्: that (weapon)
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• आपतन्तीम्: falling/coming towards
• आपतन्तीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ + पत् (धातु) → आपतन्ती (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ/Present participle)

• सम्प्रेक्ष्य: having observed
• सम्प्रेक्ष्य: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive)

• सुमित्रानन्दवर्धनः: Lakshmana, increaser of Sumitra’s joy
• सुमित्रानन्दवर्धनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा + आनन्द + वर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: सुमित्रायाः आनन्दस्य वर्धनः (Lakshmana)

• चिच्छेद: cut / split
• चिच्छेद: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• निशितैः: with sharp
• निशितैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: निशित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्

• बाणैः: arrows
• बाणैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• दशधा: into ten parts
• दशधा: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दशधा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• पातयत्: caused to fall
• पातयत्: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त (causative)

• भुवि: on the ground
• भुवि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भूमि)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

Context

Observing the javelin coming towards him, Lakshmana, the delight of Raghus and enhancer of Sumithra's joy, split it into ten pieces, which had fallen on the ground.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Sumitrā
• arrows

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Protection of the righteous side through skill and vigilance: Lakṣmaṇa embodies disciplined strength used defensively—neutralizing danger without panic.

What is the narrative situation?

Indrajit’s hurled javelin is intercepted mid-flight by Lakṣmaṇa, who fragments it before it can strike.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and mastery (samyak-prayoga): precise, controlled use of force in a crisis.