Shloka 30

निकुम्भिला

यज्ञविघ्नः — Vibhishana’s Counsel and Lakshmana’s March to Nikumbhila

Devanagari script

विभीषणेनसहितोराजपुत्रःप्रतापवान् ।कृतस्वस्त्ययनोभ्रात्रालक्ष्मणस्त्वरितोययौ ।।6.85.30।।

Transliteration

vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān |

kṛta-svastyayano bhrātrā lakṣmaṇas tvarito yayau ||6.85.30||

Translation

O valente príncipe Lakṣmaṇa, acompanhado de Vibhīṣaṇa, após receber de seu irmão as bênçãos auspiciosas, partiu apressado.

Word by Word

• विभीषणेन: with Vibhishana
• विभीषणेन: सहकारक/सहकर्ता (Sahakāraka; accompaniment)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: कर्ता (Karta; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त; √सह् 'to accompany/endure')
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; 'accompanied'

• राजपुत्रः: prince
• राजपुत्रः: कर्ता (Karta; subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'राज्ञः पुत्रः'

• प्रतापवान्: valorous
• प्रतापवान्: कर्ता (Karta; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• कृतस्वस्त्ययनः: having received blessings
• कृतस्वस्त्ययनः: कर्ता (Karta; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ) + स्वस्त्ययन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: 'स्वस्त्ययनं कृतम् यस्य' (received/obtained blessing) used as adjective

• भ्रात्रा: by (his) brother
• भ्रात्रा: करण (Karaṇa; by/through)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/सहायक (agent/instrument in passive sense of 'kṛta')

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: कर्ता (Karta; subject)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• त्वरितः: quickly
• त्वरितः: कर्ता (Karta; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्वरित (कृदन्त; √त्वर्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Context

Lakshmana, a valourous prince having received blessings from his eldest brother, went quickly accompanied by Vibheeshana.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma (brother)
• Vibhīṣaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values action supported by blessings and right alliances—spiritual and moral sanction strengthens righteous effort.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa departs rapidly for the mission, with Vibhīṣaṇa accompanying him, after receiving Rāma’s auspicious send-off.

Which character virtue is emphasized?

Obedience and steadiness—Lakṣmaṇa acts as a disciplined agent of the larger righteous plan.