Ramayana — Bala Kanda, Sarga 18, Shloka 43

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

Devanagari script

स राज्ञ: प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।।।।कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम्।2

Transliteration

sa rājñaḥ pratigṛhyārghyaṃ śāstradṛṣṭena karmaṇā | kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva paryapṛcchan narādhipam ||

Translation

Viśvāmitra, recebendo o arghya do rei segundo o rito prescrito nos śāstras, perguntou então ao soberano pelo bem-estar do reino e por sua prosperidade estável.

Word by Word

• सः: he (Viśvāmitra)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• प्रतिगृह्य: having received
• प्रतिगृह्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having accepted/received’

• अर्घ्यम्: honor-offering
• अर्घ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• शास्त्र-दृष्टेन: as prescribed by scripture
• शास्त्र-दृष्टेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक) + दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; तृतीया; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शास्त्रेण दृष्टः = prescribed by scripture) विशेषणम् (of ‘कर्मणा’)

• कर्मणा: by the rite/act
• कर्मणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• कुशलम्: welfare
• कुशलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुशल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अव्ययम्: prosperity/undiminished state
• अव्ययम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• पर्यपृच्छत्: enquired
• पर्यपृच्छत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-प्रच्छ् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• नर-अधिपम्: lord of men (king)
• नर-अधिपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् अधिपः)

Context

Viswamitra received the offerings as ordained in the scriptures and enquired from the king about the welfare and prosperity of his kingdom.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Daśaratha
• śāstra
• arghya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is twofold: ritual correctness (śāstra-guided conduct) and concern for the people’s welfare as the true measure of kingship.

What is the narrative situation?

After accepting the formal offering, Viśvāmitra begins courteous inquiry into the state of the kingdom.

Which character virtue is emphasized?

Respectful civility and governance-mindedness—Viśvāmitra models disciplined etiquette and concern for public well-being.