Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

भरतागमनशङ्कानिवारणम् / Dispelling Suspicion about Bharata’s Arrival

Chitrakuta Encampment

मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन्।।2.97.9।।श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ।।2.97.10।।स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः।।2.97.11।।

snehena ākrānta-hṛdayaḥ śokenākulita-indriyaḥ | draṣṭum abhyāgato hy eṣa bharato nānyathāgataḥ || 2.97.11 ||

Seu coração está vencido pelo afeto e seus sentidos, abalados pela tristeza; Bharata veio de fato apenas para ver-me, não veio por outro intento.

प्राप्तकालम्timely, appropriate
प्राप्तकालम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (प्र-आप्/प्र-√आप्, धातु; क्त) + काल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; here: द्वितीया used as predicate/accusative of respect = timely/appropriate
यत्since/that
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative particle) introducing clause; = since/that
एषःthis (man)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
अस्मान्us
अस्मान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, बहुवचन; Accusative plural
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to एषः
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive) = to see
इच्छतिdesires
इच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; Present indicative 3sg
अस्मासुtowards us
अस्मासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, बहुवचन; Locative plural = towards/in regard to us
मनसाby thought
मनसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental singular = by mind/thought
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle = even
एषःhe
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अप्रियम्anything unpleasant
अप्रियम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
किञ्चित्anything at all
किञ्चित्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular; qualifier of अप्रियम्
आचरेत्would do/commit
आचरेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Optative 3sg with negation = would not do

Auspicious Bharata, angry with Kaikeyi and having spoken to her unpleasant, bitter words and having propitiated our father, has come here to offer me the kingdom.

B
Bharata
R
Rama
L
Lakshmana

FAQs

Dharma is recognizing sincere intention and responding with compassion rather than suspicion—Rama affirms Bharata’s purity of motive.

Rama explains Bharata’s arrival in the forest as driven by love and grief, countering Lakshmana’s apprehension.

Bharata’s fraternal devotion (bhrātṛ-bhakti) and Rama’s truthfulness in assessing him.