Shloka 4

The Deeds of Sukalā in the Vena Narrative: Battle, Liberation of the Boar-King, and Gandharva-Kingship

Devanagari script

निशितेन शरेण हतो हि यदा नृपतेर्हयपादतले प्रगतः । तमिहैव विलंघ्य च वेगमनाः प्रखरेण जवेन च कोलवरः

Transliteration

niśitena śareṇa hato hi yadā nṛpaterhayapādatale pragataḥ | tamihaiva vilaṃghya ca vegamanāḥ prakhareṇa javena ca kolavaraḥ

Translation

Quando foi atingido por uma flecha aguda ao chegar sob o casco do cavalo do rei, Kolavara—com a mente posta na velocidade—saltou por cima dele e avançou com feroz rapidez.

Word by Word

• निशितेन: with the sharp
• निशितेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: निशित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, neuter; used adjectivally)

• शरेण: by an arrow
• शरेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, masculine)

• हतः: was struck/killed
• हतः: कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थ-विशेषणम् (Predicate/Result state)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Past passive participle; nominative singular masculine)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle/emphasis)

• यदा: when
• यदा: कालाधिकरण (Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb/conjunction: 'when')

• नृपतेः: of the king
• नृपतेः: षष्ठी-सम्बन्ध (Possessor/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine)

• हयपादतले: on the sole of the horse’s hoof/foot
• हयपादतले: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हय + पाद + तल (प्रातिपदिकानि)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Locative singular, neuter); समासः: हयस्य पादस्य तलम् (tatpuruṣa)

• प्रगतः: having gone/advanced
• प्रगतः: कर्मणि/अवस्था (State/Predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र + गम् (धातु) → प्रगत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Past participle; nominative singular masculine)

• तम्: him/that one
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Accusative singular, masculine pronoun)

• इह: here
• इह: देशाधिकरण (Place adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)

• एव: just/indeed
• एव: निपात (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपातः (restrictive particle)

• विलङ्घ्य: having leapt over
• विलङ्घ्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वि + लङ्घ् (धातु) → विलङ्घ्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः अव्ययभावः (gerund/absolutive: 'having leapt over')

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• वेगमनाः: swift-minded
• वेगमनाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेग + मनस् (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine); समासः: वेगः मनसि यस्य/वेगेन मनः (tatpuruṣa; 'swift-minded')

• प्रखरेण: with fierce
• प्रखरेण: करण (Instrument/Means)
• Type: Adjective
• Root: प्रखर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, neuter; used adjectivally)

• जवेन: speed
• जवेन: करण (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: जव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, masculine)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• कोलवरः: Kolavara (a boar/boar-hero name)
• कोलवरः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोलवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular, masculine)

Speaker

Narratorial voice (speaker not specified in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: नृपतेर्हयपादतले = नृपतेः + हयपादतले; तमिहैव = तम् + इह + एव; विलंघ्य → विलङ्घ्य (अनुस्वार/ङ्-आदेश); वेगमनाः treated as समास (वेग+मनस्).

Characters & Entities

• nṛpati (king)
• Kolavara

FAQs

Who is Kolavara in this verse?

In this excerpt, Kolavara appears as a named figure acting swiftly in a battle-like scene; the verse portrays him as driven by speed, leaping over a fallen/struck person and rushing onward.

What is the main action described in Shloka 4?

A person is struck down by a sharp arrow beneath the king’s horse’s hoof, and Kolavara immediately leaps over him and continues forward at great speed.

Does this verse teach a devotional (bhakti) principle directly?

Not directly; it is primarily narrative and kinetic. Any broader ethical or spiritual inference would depend on the surrounding verses and the larger episode in Adhyaya 44.