Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 149

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

मनांसि तापयद्वंद्वं दीपयद्वितयं ततः । शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः ॥ १४९ ॥

Transliteration

manāṃsi tāpayadvaṃdvaṃ dīpayadvitayaṃ tataḥ | śoṣayadvitayaṃ paścānmārayadvitayaṃ tataḥ || 149 ||

Translation

Primeiro, o par de opostos abrasa as mentes; depois acende o duplo, como dois fogos. Em seguida seca o duplo, os dois sustentáculos vitais, e por fim destrói o duplo, as duas forças de vida.

Word by Word

• मनांसि: minds
• मनांसि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc. 1st/2nd), बहुवचनम्

• तापयत्-द्वन्द्वम्: the burning pair (two that cause heat)
• तापयत्-द्वन्द्वम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तापयत् (कृदन्त; √तप्/ताप् धातु) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘तापयत् (तापयति इति) द्वन्द्वम्’ = ‘the pair that causes burning’

• दीपयत्-वितयम्: the kindling pair
• दीपयत्-वितयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दीपयत् (कृदन्त; √दीप् धातु) + वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘दीपयत् वितयम्’ = ‘the pair that kindles’

• ततः: then
• ततः: अव्यय-सम्बन्ध (Adverbial/Avyaya)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमार्थक (then)

• शोषयत्-वितयम्: the drying pair
• शोषयत्-वितयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शोषयत् (कृदन्त; √शुष् धातु) + वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘शोषयत् वितयम्’ = ‘the pair that dries up’

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: अव्यय-सम्बन्ध (Adverbial/Avyaya)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (afterwards)

• मारयत्-वितयम्: the killing pair
• मारयत्-वितयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मारयत् (कृदन्त; √मृ/मार् धातु) + वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘मारयत् वितयम्’ = ‘the pair that kills’

• ततः: then
• ततः: अव्यय-सम्बन्ध (Adverbial/Avyaya)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमार्थक (then)

Speaker

Narada (continuing a technical exposition in Book 1.3)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: bhayanaka

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It maps a step-by-step inner decline: when one is ruled by dvandva (dualities), the mind is first agitated, then inner energies flare up, the body-mind system dries out, and finally the life-supporting forces collapse—urging mastery over dualistic reactions.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By implying that steady devotion to the Lord stabilizes the mind beyond dualities (pleasure/pain, gain/loss). Bhakti functions as an antidote to dvandva, preventing the chain-reaction that ends in spiritual and vital ruin.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse uses a sutra-like, technical enumeration (a common Vedanga-style pedagogic method) to classify effects in pairs (vitayaṃ), helping students remember causal sequences—useful for disciplined study and applied spiritual practice.