Vyākaraṇa-saṅgraha: Pada–Vibhakti–Kāraka–Lakāra–Samāsa
स्मृत्यर्थकर्मणि तथा करोतेः प्रतियत्नके । हिंसार्थानां प्रयोगे च कृतिकर्मणि कर्तरि ॥ १६ ॥
smṛtyarthakarmaṇi tathā karoteḥ pratiyatnake | hiṃsārthānāṃ prayoge ca kṛtikarmaṇi kartari || 16 ||
Do mesmo modo, quando uma ação é realizada com o propósito de recordar (smṛty-artha), e quando o verbo √kṛ “fazer” implica esforço deliberado; e no uso de expressões que significam ferir; e em ações produzidas pela iniciativa intencional do agente—entende-se que o agente (kartṛ) é o suporte, o sujeito da ação.
Sanatkumara (teaching Narada in a technical, Vedanga-style exposition)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: vira
It ties inner intention (prayatna) to the identification of the doer (kartṛ), implying that moral and spiritual responsibility in karma depends on deliberate agency, not merely on outward motion.
Indirectly, it clarifies that devotion is not just external ritual action—when acts are performed with conscious purpose (such as remembrance), the agent’s intentionality becomes central, aligning practice with mindful remembrance of the Divine.
Vyākaraṇa (grammar): it discusses how verbal usage and semantic conditions—remembrance-purpose, deliberate effort, and हिंसा-meaning expressions—govern the interpretation of agency (kartṛ) in an action.