Shloka 9

Adhyaya 38 — Dattatreya on Non-Identification (Mamata) and the Path to Liberation

Sanskrit

धनधान्यमहापत्रो नैककालप्रवर्धितः ।

पुण्यापुण्याग्रपुष्पश्च सुखदुःखमहाफलः ॥

Transliteration

dhanadhānyamahāpatro naikakālapravardhitaḥ |

puṇyāpuṇyāgrapuṣpaśca sukhaduḥkhamahāphalaḥ ||

Translation

Suas grandes folhas são a riqueza e o grão, crescidos ao longo de muitas estações. Suas flores nas pontas são o mérito e o demérito, e seus grandes frutos são o prazer e a dor.

Word by Word

• धन: wealth
• धन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• धान्य: grain
• धान्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• महापत्रः: having great leaves
• महापत्रः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् पत्रः यस्य)

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• एक: one
• एक: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; संख्यावाचक

• काल: time
• काल: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद

• प्रवर्धितः: grown, increased
• प्रवर्धितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• पुण्य: merit, virtue
• पुण्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• अपुण्य: demerit, sin
• अपुण्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अपुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• अग्र: tip, forefront
• अग्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• पुष्पः: flower
• पुष्पः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सुख: happiness
• सुख: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• दुःख: suffering
• दुःख: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• महाफलः: bearing great fruits
• महाफलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महत् फलम् यस्य)

Speakers

• Dattātreya to Jaḍa

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Karma (puṇya/apuṇya)
• Worldly prosperity as part of bondage-cycle
• Sukha-duḥkha as karmic fruit

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even ‘good outcomes’ (wealth, merit) remain within the same tree of appropriation if rooted in ego; they mature into alternating pleasure and pain.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ethical-philosophical instruction (dharma-jñāna) rather than the Purāṇa’s cosmological characteristics.

What is the esoteric significance?

Merit and demerit are shown as blossoms on the same structure of doership/ownership; transcendence requires stepping beyond the entire karmic arbor, not optimizing its fruits.