Pulastya’s Tīrtha Enumeration: Sarasvatī, Naimiṣa, Gayā, and Associated Phalaśruti
Chapter 82
प्राप्यन्ते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित् । नार्थन्यूनैर्नावगणैरेकात्मभिरसा धनै:,अतः राजालोग अथवा कहीं-कहीं कुछ समृद्धिशाली मनुष्य ही यज्ञोंका अनुष्ठान कर सकते हैं। जिनके पास धनकी कमी और सहायकोंका अभाव है, जो अकेले और साधनशून्य हैं, उनके द्वारा यज्ञोंका अनुष्ठान नहीं हो सकता
prāpyante pārthivair ete samṛddhair vā naraiḥ kvacit | nārthanyūnair nāvagaṇair ekātmabhir asā dhanaiḥ ||
“Assim, tais ritos são alcançáveis apenas por reis, ou às vezes por certos homens prósperos. Mas aqueles que carecem de riqueza, de auxiliares e de recursos — solitários e sem meios — não podem realizar sacrifícios.”
घुलस्त्य उवाच
Ritual duties like yajña are not merely matters of desire or piety; they require adequate material means and supporting help. Therefore, the text recognizes practical limits in applying ritual dharma.
The speaker explains why sacrificial performances are typically undertaken by kings or wealthy persons: those lacking wealth, attendants, and resources cannot practically complete such rites.