Shloka 47
Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma
पृथिवीं लाड्रलेनेह भित्त्वा बीज॑ वपत्युत । आस्ते<थ कर्षकस्तूष्णीं पर्जन्यस्तत्र कारणम्,किसान हलसे पृथ्वीको चीरकर उसमें बीज बोता है और फिर चुपचाप बैठा रहता है; क्योंकि उसे सफल बनानेमें मेघ कारण हैं। यदि वृष्टिने अनुग्रह नहीं किया तो उसमें किसानका कोई दोष नहीं है। वह किसान मन-ही-मन यह सोचता है कि दूसरे लोग जोतने- बोनेका जो सफल कार्य जैसे करते हैं, वह सब मैंने भी किया है। उस दशामें यदि मुझे ऐसा प्रतिकूल फल मिला तो इसमें मेरा कोई अपराध नहीं है--ऐसा विचार करके उस असफलताके लिये वह बुद्धिमान् किसान अपनी निन्दा नहीं करता
pṛthivīṃ lāṅgalenāha bhittvā bījaṃ vapaty uta | āste 'tha kṛṣakas tūṣṇīṃ parjanyas tatra kāraṇam ||
Yudhiṣṭhira disse: “Aqui, o lavrador rasga a terra com o arado e semeia a semente. Depois, senta-se em silêncio, pois a nuvem de chuva é a causa decisiva. Se a chuva não lhe concede favor, o lavrador não tem culpa. Ele reflete: ‘Eu também fiz o mesmo trabalho bem-sucedido que os outros fazem—arar e semear’; se me vem um resultado adverso, não é por falta minha. Pensando assim, o lavrador sábio não se condena por esse fracasso.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Do your rightful effort fully, but do not take personal blame when outcomes depend on factors beyond your control; results arise from multiple causes, not effort alone.
Yudhiṣṭhira illustrates, through the example of a farmer, that even after proper ploughing and sowing, success depends on rain; likewise, a person may act correctly yet face adverse results without being culpable.