Shloka 23
अध्याय १९० — वामदेव-वाम्य-वृत्तान्तः
The Vāmadeva Horses Episode and the Ethics of Promise
काम क्रोधं च हर्ष च भयं मोहं तथैव च । ममैव विद्धि रोमाणि सर्वाण्येतानि सत्तम,मद्विधानेन विहिता मम देहविहारिण: । मया<<विर्भूतविज्ञाना विचेष्टन्ते न कामत: ब्रह्म! जिस शुभ कर्मोके आचरणसे मनुष्यको कल्याणकी प्राप्ति होती है, वे सत्य, दान, उग्र तपस्या और किसी भी प्राणीकी हिंसा न करनेका स्वभाव--ये सब मेरे ही विधानसे निर्मित हुए हैं और मेरे ही शरीरमें विहार करते हैं। मैं समस्त प्राणियोंके ज्ञानको जब प्रकट कर देता हूँ, तभी वे चेष्टाशील होते हैं, अन्यथा अपनी इच्छासे वे कुछ नहीं कर सकते
kāmaṃ krodhaṃ ca harṣaṃ ca bhayaṃ mohaṃ tathaiva ca | mamaiva viddhi romāṇi sarvāṇy etāni sattama, madvidhānena vihitā mama deha-vihāriṇaḥ | mayā ’virbhūta-vijñānā viceṣṭante na kāmataḥ ||
Disse a Divindade: “Sabe, ó melhor entre os bons, que o desejo, a ira, a exaltação, o medo e a ilusão são, por assim dizer, como os pelos do meu próprio corpo—postos em seu lugar por meu decreto e movendo-se dentro do meu ser. Só quando manifesto o conhecimento nas criaturas é que elas se tornam capazes de agir; de outro modo, nada fazem por mero capricho pessoal.”
देव उवाच
Educational Q&A
Emotions and impulses such as desire, anger, joy, fear, and delusion are portrayed as dependent on the divine order; beings become truly capable of purposeful action only when knowledge is awakened or manifested by the divine, not merely by private whim.
A deity addresses a virtuous interlocutor (“O best of the good”), explaining that the inner forces driving behavior are under divine dispensation and that the activation of creatures’ agency depends upon the manifestation of knowledge.