Shloka 42
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
त्रिदण्डादिषु यद्यस्ति मोक्षो ज्ञानेन कस्यचित् । छत्रादिषु कथं न स्यात् तुल्यहेतौ परिग्रहे,संन्यासी त्रिदण्ड आदि धारण करते हैं और गृहस्थ नरेश छत्र-चँवर आदि। यदि त्रिदण्ड धारण करनेपर किसीको ज्ञानद्वारा मोक्ष प्राप्त हो सकता है तो छत्र आदि धारण करनेपर दूसरेको उसी ज्ञानके द्वारा मोक्ष कैसे प्राप्त नहीं हो सकता? क्योंकि प्रतिबन्धका कारण परिग्रह दोनोंके लिये समान है--एक त्रिदण्ड आदिका संग्रह करता है और दूसरा छत्र आदिका
tridaṇḍādiṣu yady asti mokṣo jñānena kasyacit | chatrādiṣu kathaṁ na syāt tulya-hetau parigrahe ||
Disse Janaka: “Se, para alguém, a libertação pode ser alcançada pelo conhecimento enquanto porta o bastão tríplice e outros sinais de asceta, por que não poderia ser alcançada por esse mesmo conhecimento enquanto porta o pálio real e outros emblemas? Pois a suposta causa do impedimento—‘posse’—é a mesma em ambos os casos: um reúne o bastão tríplice e coisas semelhantes, e outro reúne o pálio e coisas semelhantes.”
जनक उवाच
Educational Q&A
Liberation depends on liberating knowledge and inner non-attachment, not on external status-symbols. If ‘possession’ is blamed as an obstacle, then ascetic insignia can be as much a possession as royal emblems; therefore mokṣa cannot be restricted to a costume or social role.
King Janaka argues against the idea that only a renunciant bearing the triple staff can attain liberation. He challenges the double standard by comparing ascetic insignia (tridaṇḍa, etc.) with royal insignia (parasol, etc.), asserting that the real issue is attachment, not the outward objects.