योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
दृष्टवा द्वेषात् प्राहसन्त सुहृत्सम्भाविता हापि | जिन्हें हितेषी और मित्र समझा जाता था
dṛṣṭvā dveṣāt prāhasanta suhṛt-sambhāvitā api |
Disse Śakra (Indra): Até mesmo aqueles tidos por bem-intencionados e amigos, ao verem a riqueza de um parente arruinada—seja pelo fogo, pelo roubo ou pela apreensão às mãos do rei—zombam dele por malícia. O verso expõe como a inveja pode corromper os laços sociais e transformar a suposta amizade em crueldade no instante da perda alheia.
शक्र उवाच
The verse warns that envy (dveṣa) can make even reputed friends rejoice in another’s downfall. Ethical conduct requires compassion and restraint, especially when someone suffers loss; true friendship is tested in adversity, not prosperity.
Śakra (Indra) is describing a common moral failing: when a person’s wealth is destroyed or taken away, people who were thought to be allies may deride him out of spite. The statement functions as a reflective observation on society and character.