बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
उवाच स तु धर्मज्ञो धरनुर्वेदस्य पारग: । शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय महात्मने
vaiśampāyana uvāca | uvāca sa tu dharmajño dhanuḥvedasya pāragāḥ | śaratālpagato bhīṣmo nakulāya mahātmane ||
Vaiśampāyana disse: Então Bhīṣma—conhecedor do dharma, mestre que alcançara a outra margem da ciência do arco (dhanurveda), deitado sobre o leito de flechas—começou a falar em resposta ao nobre Nakula. A cena enquadra o ensinamento como transmissão ética: mesmo em meio às consequências da guerra e do sofrimento, o ancião sustenta a disciplina do magistério e responde ao discípulo digno com palavra comedida e refinada.
वैशम्पायन उवाच
The verse sets the ethical frame for instruction: true mastery (of dharma and martial science) expresses itself as disciplined, respectful teaching, even in suffering. Bhīṣma’s authority rests not only on skill in archery but on moral discernment, making his reply a model of responsible guidance.
Vaiśampāyana narrates that Bhīṣma, lying on the arrow-bed, begins answering Nakula. It introduces Bhīṣma’s forthcoming response and highlights his qualifications—dharma-knowledge and complete command of dhanuḥ-veda—while positioning Nakula as a worthy recipient.