Adhyāya 8: Saṃprahāra-varṇana and Bhīma–Kṣemadhūrti Dvipa-Yuddha
Combat Description and Elephant Duel
विस्नस्ताड़: श्वसन् दीनो हाहेत्युक्त्वा सुदु:ःखितः: । विललाप महाराज धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत:
vaiśampāyana uvāca | visnastaḍaḥ śvasan dīno hāhety uktvā suduḥkhitaḥ | vilalāpa mahārāja dhṛtarāṣṭro ’mbikāsutaḥ ||
Vaiśaṃpāyana disse: Ó grande rei, Dhṛtarāṣṭra, filho de Ambikā, ficou abalado e desfeito; respirava pesadamente. Miserável e dominado por imensa dor, exclamou “Ai! Ai!” e começou a lamentar. A notícia da queda de Karṇa atingiu-o como algo quase impossível; e, ao refletir, foi tomado pelo temor de que, se até Karṇa podia ser morto, então o exército dos Kaurava já não podia ser salvo e uma destruição maior era inevitável.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights how attachment and reliance on worldly power collapse in the face of inevitable consequences: when the seemingly ‘invincible’ falls, the mind is forced to confront impermanence and the moral cost of one’s chosen side. Dhṛtarāṣṭra’s grief reflects the karmic and ethical unraveling of a war sustained by partiality and adharma.
Vaiśampāyana narrates Dhṛtarāṣṭra’s immediate reaction upon hearing of Karṇa’s death: he is shaken, breathes heavily, cries “Alas,” and begins to lament, sensing that the Kaurava cause is now doomed.