Shloka 48
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
तमिन्द्रसमकर्माणं ककुदं सर्वधन्विनाम् । हतं शंससि मे भीष्म कि नु दुःखमत: परम्,पूर्वकालमें अम्बाके लिये उद्यत होकर सम्पूर्ण अस्त्रवेत्ताओंमें श्रेष्ठ जमदग्निनन्दन परशुराम युद्ध करनेके लिये आये थे, परंतु भीष्मने उन्हें परास्त कर दिया, उन्हीं इन्द्रके समान पराक्रमी तथा सम्पूर्ण धनुर्धरोंमें श्रेष्ठ भीष्मको तुम मारा गया कह रहे हो, इससे बढ़कर दुःखकी बात और क्या हो सकती है?
tam indrasama-karmāṇaṁ kakudaṁ sarva-dhanvinām | hataṁ śaṁsasi me bhīṣma ki nu duḥkham ataḥ param ||
Tu me anuncias que Bhīṣma—cujos feitos se igualavam aos de Indra, o cume e o primeiro entre todos os arqueiros—foi morto. Que tristeza poderia ser maior do que esta? Aquele que, por Ambā, enfrentou o poderoso Paraśurāma, filho de Jamadagni e mestre de todas as armas, e ainda assim o venceu—como se pode dizer que um herói assim caiu?
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the devastating moral weight of war: when even the greatest exemplars of valor and dharma (Bhīṣma) can fall, grief and disorientation arise, revealing the fragility of worldly power and the inexorable force of destiny (kāla) within the dharmic crisis of Kurukṣetra.
Dhṛtarāṣṭra reacts to Sañjaya’s report that Bhīṣma has been struck down. He expresses disbelief and anguish, recalling Bhīṣma’s earlier triumph over Paraśurāma in the context of Ambā, to emphasize how extraordinary it seems that such a peerless warrior could be slain.