अध्याय १२८: शिव–उमा संवादः — तिलोत्तमा, श्मशान-मेध्यता, तथा चातुर्वर्ण्य-धर्मः
Chapter 128: Śiva–Umā Dialogue—Tilottamā, the Ritual Valence of the Śmaśāna, and the Fourfold Duty-Code
(सुदुर्विनीत: पुत्रो वा जामाता वा प्रमार्जक: । दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिण: कृश: ।।
sudurvinītaḥ putro vā jāmātā vā pramārjakaḥ | dārā vā pratikūlāste tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
bhrātaro'tīva viṣamāḥ pitā vā kṣutkṣato mṛtaḥ | mātā jyeṣṭho gururvāpi tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
brāhmaṇo vā hato gaurvā brahmasvaṃ vā hṛtaṃ purā | devasvaṃ vādhikaṃ kāle tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
hṛtadāro'tha vṛddho vā loke dviṣṭo'tha vā naraiḥ | avijñānena vā vṛddhastenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
vārthakārthaṃ dhana dṛṣṭvā svāṃ śrīrvāpi paraiḥ hṛtā | vṛttirvā durjanāpekṣā tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
iṣṭabhāryasya te nūnaṃ prātiveśyo mahādhanaḥ | yuvā sulalitaḥ kāmī tenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ ||
O brâmane disse: “Talvez teu filho seja indisciplinado; ou teu genro seja um ‘varredor’ que varreu e esvaziou a riqueza de tua casa; talvez tua esposa seja de ânimo contrário—por isso vais ficando magro e pálido. Ou talvez teus irmãos sejam extremamente tortuosos; ou teu pai tenha morrido, consumido pela fome; ou tua mãe, teu irmão mais velho, ou teus mestres tenham perecido do mesmo modo—por isso estás magro e pálido. Ou talvez outrora tenhas matado um brâmane ou uma vaca; ou antigamente tenhas roubado bens dos brâmanes; ou em algum tempo tenhas tomado em excesso o que pertencia aos deuses—por isso estás magro e pálido. Ou talvez tua esposa tenha sido raptada; ou envelheceste; ou os homens do mundo passaram a odiar-te; ou ‘crescesse’ na ignorância—por isso estás magro e pálido. Ou, vendo que guardavas riqueza para a velhice, outros se apoderaram de tua própria prosperidade; ou, para viver, precisas depender de homens perversos—por isso estás magro e pálido. Ou, certamente, porque tens uma esposa amada, vive perto de ti um vizinho riquíssimo—jovem, belo e lascivo—por isso estás magro e pálido.”
ब्राह्मण उवाच
The passage probes the moral and social causes behind a person’s visible decline: domestic disorder, dependence on the wicked, social hatred, and especially grave transgressions like harming a Brahmin or cow or stealing sacred property. It implies that inner ethical failure and unresolved wrongdoing manifest outwardly as anxiety, loss of vitality, and misfortune.
A Brahmin addresses a man who appears emaciated and pale, offering a series of possible explanations—ranging from family troubles and bereavement to theft, abduction, old age, social enmity, and serious sins. The repeated refrain ‘therefore you are thin and pale’ functions as a diagnostic, pressing the listener toward self-examination and confession of the true cause.