Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Yayāti’s Abdication and Pūru’s Coronation (ययाति-पूोरु-राज्याभिषेकः)

(त्यजेदेक॑ कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्‌ ग्रामं जनपदस्यार्थ आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्‌ ।।) कुलके हितके लिये एक मनुष्यको त्याग दे। गाँवके भलेके लिये एक कुलको छोड़ दे। जनपदके लिये एक गाँवकी उपेक्षा कर दे और आत्मकल्याणके लिये सारी पृथ्वीको त्याग दे। वैशम्पायन उवाच ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यमब्रवीत्‌ । उत्तिष्ठ भद्दे शर्मिछे ज्ञातीनां सुखमावह,वैशम्पायनजी कहते हैं--तब धायने शर्मिष्ठाके पास जाकर कहा--'भट्रे शर्मिष्ठे! उठो और अपने जाति-भाइयोंको सुख पहुँचाओ

tyajed ekaṁ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṁ tyajet | grāmaṁ janapadasyārtha ātmārthe pṛthivīṁ tyajet ||

vaśampāyana uvāca |

tato dhātrī tatra gatvā śarmiṣṭhāṁ vākyam abravīt |

uttiṣṭha bhadre śarmiṣṭhe jñātīnāṁ sukham āvaha ||

“Pelo bem de uma família, pode-se abandonar uma única pessoa; pelo bem-estar de uma aldeia, pode-se abandonar uma família; pelo bem de um reino, pode-se pôr de lado uma aldeia; e pelo bem supremo de si mesmo (o bem do Si/Ātman), pode-se renunciar até mesmo à terra inteira.” Disse Vaiśampāyana: Então a ama foi até lá e falou a Śarmiṣṭhā: “Ergue-te, nobre Śarmiṣṭhā, e traz bem-estar aos teus parentes.”

त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज्
FormVidhi-ling, Optative, 3, Singular, Parasmaipada
एकम्one (person)
एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Accusative, Singular
कुलस्यof the family
कुलस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Genitive, Singular
अर्थेfor the sake (in the interest)
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
ग्रामस्यof the village
ग्रामस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्राम
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्थेfor the sake
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
कुलम्the family/clan
कुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Accusative, Singular
त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज्
FormVidhi-ling, Optative, 3, Singular, Parasmaipada
ग्रामम्the village
ग्रामम्:
Karma
TypeNoun
Rootग्राम
FormMasculine, Accusative, Singular
जनपदस्यof the country/realm
जनपदस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजनपद
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्थेfor the sake
अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
आत्मार्थेfor one’s own sake (self-interest/spiritual good)
आत्मार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मन् + अर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज्
FormVidhi-ling, Optative, 3, Singular, Parasmaipada
वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormLit, Perfect, 3, Singular, Parasmaipada
ततःthen/from thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
धात्रीDhātrī (a woman; nurse/attendant)
धात्री:
Karta
TypeNoun
Rootधात्री
FormFeminine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
गत्वाhaving gone
गत्वा:
TypeVerb
Rootगम्
FormAbsolutive (ktvā), Active
शर्मिष्ठाम्Śarmiṣṭhā
शर्मिष्ठाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशर्मिष्ठा
FormFeminine, Accusative, Singular
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Accusative, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Karta
TypeVerb
Rootब्रू
FormLan, Imperfect, 3, Singular, Parasmaipada
उत्तिष्ठrise! stand up!
उत्तिष्ठ:
TypeVerb
Rootस्था
FormLot, Imperative, 2, Singular, Parasmaipada
भद्रेO good lady!
भद्रे:
TypeNoun
Rootभद्र
FormFeminine, Vocative, Singular
शर्मिष्ठेO Śarmiṣṭhā!
शर्मिष्ठे:
TypeNoun
Rootशर्मिष्ठा
FormFeminine, Vocative, Singular
ज्ञातीनाम्of (your) kinsmen
ज्ञातीनाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootज्ञाति
FormMasculine, Genitive, Plural
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
आवहbring/procure
आवह:
TypeVerb
Rootआ + वह्
FormLot, Imperative, 2, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dhātrī (the nurse/attendant)
Ś
Śarmiṣṭhā
K
kula (family/clan)
G
grāma (village)
J
janapada (realm/country)
P
pṛthivī (earth)

Educational Q&A

The verse teaches a graded ethic of sacrifice: private attachments may be relinquished for broader welfare—individual for family, family for village, village for realm—and even worldly sovereignty for one’s ultimate spiritual good (ātmārtha). It frames dharma as prioritizing the greater good, while also affirming that the highest aim can transcend all political and social claims.

After stating the maxim about prioritizing welfare, the narration resumes: Vaiśampāyana reports that the nurse (dhātrī) goes to Śarmiṣṭhā and urges her to rise and act in a way that brings happiness to her relatives—an immediate, practical application of duty and communal well-being within the Śarmiṣṭhā-related episode in Ādi Parva.