Shloka 109
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
(शकुन्तले तव सुतश्नक्रवर्ती भविष्यति । एवमुक्तो महेन्द्रेण भविष्यति न चान्यथा ।। साक्षित्वे बहवो<प्युक्ता देवदूतादयो मता: । न ब्रुवन्ति यथा सत्यमुताहो5प्यनृतं किल ।। असाक्षिणी मन्दभाग्या गमिष्यामि यथा55गतम् ।) देवराज इन्द्रका वचन है--“शकुन्तले! तुम्हारा पुत्र चक्रवर्ती सम्राट् होगा।! यह कभी मिथ्या नहीं हो सकता। यद्यपि देवदूत आदि बहुत-से साक्षी बताये गये हैं, तथापि इस समय वे क्या सत्य है और क्या असत्य--इसके विषयमें कुछ नहीं कह रहे हैं। अतः साक्षीके अभावमें यह भाग्यहीन शकुन्तला जैसे आयी है, वैसे ही लौट जायगी। वैशम्पायन उवाच एतावदुक्त्वा राजानं प्रातिष्तत शकुन्तला । अथान्तरिक्षाद् दुष्यन्तं वागुवाचाशरीरिणी
(śakuntale tava sutaś cakravartī bhaviṣyati | evam ukto mahendreṇa bhaviṣyati na cānyathā || sākṣitve bahavo 'py uktā devadūtādayo matāḥ | na bruvanti yathā satyam utāho 'py anṛtaṃ kila || asākṣiṇī mandabhāgyā gamiṣyāmi yathāgatam ||) vaiśampāyana uvāca etāvad uktvā rājānaṃ prātiṣṭhata śakuntalā | athāntarikṣād duṣyantaṃ vāg uvācāśarīriṇī ||
Indra, senhor dos deuses, declarou: «Ó Śakuntalā, teu filho tornar-se-á um soberano universal, um cakravartin. Proferido por Mahendra, não pode ser de outro modo. Embora muitos—como os mensageiros divinos—sejam tidos por testemunhas, neste momento não falam para distinguir a verdade da falsidade. Assim, por falta de testemunhas, esta infeliz Śakuntalā voltará tal como veio». Disse Vaiśampāyana: Tendo dito isso ao rei, Śakuntalā preparou-se para partir. Então, do céu, uma voz incorpórea dirigiu-se a Duṣyanta.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma’s concern with truth and rightful recognition: even when social proof (witnesses) is absent or silent, a higher moral order may intervene to uphold justice and legitimate lineage, especially in matters of kingship and responsibility.
Indra proclaims that Śakuntalā’s son will be a cakravartin, yet notes that witnesses are not speaking; thus Śakuntalā, deemed ‘without witnesses,’ turns to leave. At that moment a divine, bodiless voice speaks from the sky to Duṣyanta, signaling imminent divine clarification.